Ο πρόεδρος Τραμπ δήλωσε ότι θεωρεί την Ελλάδα «φανταστική χώρα» και τον Κυριάκο Μητσοτάκη φοβερό τύπο. Δεν έχω αντίρρηση. Αν και περνάμε μια ιστορική φάση, κατά την οποία το ενδιαφέρον του Αμερικανού προέδρου για οποιαδήποτε χώρα στον κόσμο μάλλον ανησυχία προκαλεί παρά ανακούφιση. Αλήθεια, τι σημαίνει να σε αγαπάει ο Τραμπ; Πρώτον, σημαίνει ότι έχει αντιληφθεί την ύπαρξή σου. Και δεν είναι λίγο να μην περνάς απαρατήρητος από το μυαλό ενός ανθρώπου που κουβαλάει μέσα στους νευρώνες του την οικουμένη ολόκληρη ως ιδιοκτησία του. Δεύτερον, σημαίνει ότι κάτι έχεις που του γυάλισε. Είναι γνωστή η αγάπη του για ό,τι λάμπει. Αυτό βέβαια μπορεί να μας κολακεύει, όμως καλόν θα ήτο να κρατάμε λίγο τις αποστάσεις μας, διότι αν τον τυφλώσει η λάμψη μας μπορεί να μας πνίξει με την πληθωρική αγάπη του. Ως γνωστόν, ο Τραμπ είναι άνθρωπος των άκρων. Λατρεύει τους πάγους της Γροιλανδίας, οπότε είναι πολύ πιθανό να αγαπήσει και τους βράχους του Αιγαίου. Σε γενικές γραμμές είναι σωφρονέστερο οι σχέσεις σου μαζί του να τηρούν τους κανόνες της καλής συμπεριφοράς, αλλά να καταλήγουν σε μια θερμή καληνύχτα. Είναι καλύτερο να νομίζει ότι η Ελλάδα είναι μια αρχαία χώρα γεμάτη ερείπια και σοφούς που μιλούν μπερδεμένα. Δεν χρειάζεται να ξέρει ότι η χώρα αυτή είναι υπαρκτή και δεν κατοικείται μόνον από αρχαίους Ελληνες. Ας φροντίσουν, όταν με το καλό μας επισκεφθεί, να τον υποδεχθούν ως αρχαίοι, με την κατάλληλη ενδυμασία. Είμαι βέβαιος ότι θα το διασκεδάσει.
Τώρα σε ένα πιο σοβαρό επίπεδο, ξέρετε, αυτό που απασχολεί τους γεωστρατηγικούς αναλυτές, τους σύγχρονους επιδημιολόγους, σκέφτομαι μήπως δεν είναι τυχαίο ότι η διαχυτική δήλωση του Τραμπ συνέπεσε με την επίσκεψη του προέδρου Μακρόν και των υποβρυχίων του. Και μάλιστα, σε μια περίοδο όπου οι σχέσεις της Ευρώπης με τον Τραμπ δεν περνούν και τις καλύτερες στιγμές τους. Μου κάνει, δε, εντύπωση πώς η σύμπτωση πέρασε απαρατήρητη από τις ευαίσθητες κεραίες των αναλυτών.
Και τώρα για να σοβαρευτώ. Είμαι παιδί των σχέσεων της Ελλάδας με τη Γαλλία. Θέλω να πω, δεν μπορώ να αγνοήσω τον ρόλο που έπαιξε η Γαλλία το θυελλώδες εκείνο καλοκαίρι του 1974 προστατεύοντας τη διαλυμένη από τη χούντα Ελλάδα. Δεν μπορώ να αγνοήσω επίσης τον ρόλο που έπαιξε ο Βαλερί Ζισκάρ ντ’ Εστέν στην ένταξη της Ελλάδας στην τότε ΕΟΚ. Αλήθεια, γιατί δεν υπάρχει πουθενά στη χώρα μας μια αναφορά, μια προτομή, μια επιγραφή, για να μας θυμίζει τον άνθρωπο που συμπαραστάθηκε ενεργά στη χώρα μας στις πιο κρίσιμες στιγμές της. Ηταν δεξιός, δεν λέω, αλλά και ο Καραμανλής δεξιός ήταν. Σε αντίθεση με τον Μιτεράν, που δεν ήθελε να δει ούτε ζωγραφιστό τον Παπανδρέου.
Ας είμαστε ρεαλιστές. Προχθές στη Ρωμαϊκή Αγορά ο πρόεδρος Μακρόν μίλησε για την ανάγκη ενότητας της Ευρώπης και διατύπωσε χωρίς περιστροφές ότι αυτήν τη στιγμή η Κίνα, η Ρωσία και οι ΗΠΑ στρέφονται εναντίον της. Δεν είπε τίποτε πρωτότυπο ούτε κάτι καινούργιο. Απλώς μίλησε για αυτό που λείπει περισσότερο από την Ενωση, την πολιτική προοπτική. Η Γερμανία μπορεί να είναι η ισχυρότερη οικονομική δύναμη στην Ευρώπη, τη Γαλλία μπορεί να τη βαραίνει το χρέος της, αλλά αυτό που δεν πρέπει να ξεχνάμε είναι ότι η Γαλλία πάντα έβλεπε την Ευρώπη ως πολιτική προοπτική. Μην ξεχνάμε ότι ο πρώτος που συνέλαβε μια Ευρώπη ενωμένη ήταν ο Ναπολέων. Την έπνιξε στο αίμα, όμως, για να επιβάλει τις ιδέες της επανάστασης και όχι για να την υποτάξει στην ανωτερότητα του γερμανικού έθνους.
Από το πολιτικό μέλλον της Γαλλίας εξαρτάται το πολιτικό μέλλον της Ευρώπης. Με το κοινωνικό πρόβλημα που έχουν προκαλέσει οι μεταναστευτικοί πληθυσμοί, με την αδυναμία ένταξής τους, με την οικονομική εξάντληση των μεσαίων στρωμάτων, με ένα κοινωνικό κράτος που χάνει την ισχύ του κι ένα εκπαιδευτικό σύστημα που υπονομεύει η ιδεολογία του προοδευτισμού, η Γαλλία σήμερα μοιάζει να έχει χάσει τον εαυτό της. Παρ’ όλ’ αυτά, πάντως, παραμένει η πιο αξιόμαχη ευρωπαϊκή δύναμη – και δεν εννοώ μόνο στρατιωτικά. Η Ευρώπη παραμένει η πιο βιώσιμη περιοχή του κόσμου, η μόνη βιώσιμη για εμάς τους Eυρωπαίους. Και οφείλει να κάνει μια γερή επανεκκίνηση. Oπως είπε ο Σουμάν, αν δεν κάνω λάθος –ή μήπως ο Μονέ;– αν ξαναξεκινήσουμε το ευρωπαϊκό πείραμα θα πρέπει να το αρχίσουμε απ’ τον πολιτισμό μας. Κοινώς, να αφήσουμε τις σαχλαμάρες του προοδευτισμού που σπάει καρέκλες και πετάει γάτες για να κάνει τέχνη και να γυρίσουμε στον Μπετόβεν και στον Πικάσο. Μόνον έτσι η Ευρώπη θα αποκτήσει ξανά την αυτοπεποίθησή της. Αυτή που της λείπει σαν να έχει κουραστεί από τους αιώνες της Ιστορίας και της δημιουργίας που κουβαλάει στην πλάτη της.
Μπορεί το ενδιαφέρον της Γαλλίας για τη Μεσόγειο και τον Νότο να μας φαίνεται συγκυριακό ή και ευκαιριακό, όμως αν ξεκινήσει ξανά η Ευρώπη από εκεί θα ξεκινήσει. Oσο για την Ελλάδα, η συμμαχία της με τη Γαλλία είναι ο φυσικός δρόμος της ιστορίας της.
