Εάν υποτεθεί ότι η άποψη της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν πως «πρέπει να επιτύχουμε την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση έτσι ώστε να μην επηρεάζεται από τη Ρωσία, την Τουρκία και την Κίνα», εκφράζει –έστω μερικώς– μία κυριαρχούσα τάση περί του νέου προσανατολισμού του ευρωπαϊκού εγχειρήματος, θα ήταν ίσως σκόπιμο να παύσει κάποιος να ασχολείται με το θέμα.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής συνέχισε προεξοφλώντας ότι «το προηγούμενο μοντέλο της Ευρώπης, που βασιζόταν σε φθηνή ενέργεια από τη Ρωσία, σε εργατικό δυναμικό χαμηλού κόστους από την Κίνα και σε υποστήριξη ασφαλείας από τις ΗΠΑ έχει φτάσει στο τέλος του».
Αυτό που μάλλον διέφυγε την προσοχή της Φον ντερ Λάιεν είναι ότι στην εποχή της παγκοσμιοποιήσεως η δημιουργία μιας Ευρώπης στα πρότυπα ενός «κάστρου» του ευρωπαϊκού Μεσαίωνα είναι απλώς ανέφικτη. Το ουσιώδες είναι ότι ενώ στις μέρες μας διαμορφώνεται μία νέα παγκόσμια τάξη πραγμάτων από τις τρεις μεγάλες πυρηνικές δυνάμεις του πλανήτη –ΗΠΑ, Ρωσία και Κίνα– η Ευρώπη εκ των πραγμάτων είναι απούσα.
Οι σχέσεις της Ευρώπης με τη Ρωσία είναι θέμα ιδιαίτερα περίπλοκο. Δύο μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις, η Γαλλία του Ναπολέοντος Βοναπάρτη και η Γερμανία του Αδόλφου Χίτλερ, προσπάθησαν να την καθυποτάξουν στρατιωτικά και συνετρίβησαν. Η Βρετανία, πάλι, με κάθε μέσον επιχειρούσε επί δύο αιώνες να αποτρέψει την κάθοδο των Ρώσων στη Μεσόγειο. Ο λόρδος Πάλμερστον στα μέσα του 19ου αι. είχε προτείνει τον ακρωτηριασμό της Αυτοκρατορίας των Τσάρων. Αλλά όπως επεσήμανε ο Χένρι Κίσινγκερ σε ομιλία του το 2017, «η Ρωσία συνέβαλε στη διατήρηση της παγκόσμιας ισορροπίας, ακυρώνοντας τις αυτοκρατορικές φιλοδοξίες των Μογγόλων, των Σουηδών, των Γάλλων και των Γερμανών».
Καθ’ όσον αφορά στην Κίνα, οι εξελίξεις στο δεύτερο ήμισυ του περασμένου αιώνα υπήρξαν συγκλονιστικές. Ο Μάο Τσε Τουνγκ αποκατέστησε την ενότητα, ο Ντενγκ Χσιάο Πιγκ εισήγαγε μεταρρυθμίσεις και ο σημερινός πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ φιλοδοξεί να ολοκληρώσει τον Δρόμο του Μεταξιού, που θα συνδέει την Κίνα με την Κεντρική Ασία και την Ευρώπη.
Η απεξάρτηση της Ευρώπης από την Τουρκία που προτείνει η Φον ντερ Λάιεν, της μόνης μουσουλμανικής χώρας του ΝΑΤΟ με βαθιά ιστορική αίσθηση μιας περιοχής από την οποία εξαρτάται ενεργειακά η Ε.Ε., είναι τόσο εκτός πραγματικότητος ώστε παρέλκει κάθε σχολιασμός.
Το μείζον, όμως, θέμα παραμένει η σχέση της Ευρώπης με τις ΗΠΑ. Το 1997, η Μάργκαρετ Θάτσερ σε ομιλία της στο Φούλτον της πολιτείας Μισούρι των ΗΠΑ είχε χαρακτηρίσει την Αμερική «κυρίαρχη δύναμη, περιστοιχιζόμενη από συμμαχικές χώρες που ακολουθούν την ηγεσία της». Στις μέρες μας, το αξίωμα εκείνο έπαυσε να ισχύει.
Και επειδή το ΝΑΤΟ δεν είναι δυνατόν να λειτουργήσει a la carte ανάλογα με τα ειδικότερα συμφέροντα και τις επιδιώξεις της Ουάσιγκτον ή των Ευρωπαίων, οι ευρωατλαντικές σχέσεις θα πρέπει να επαναπροσδιορισθούν και να διευρυνθούν. Τα υπόλοιπα απλώς υποδηλώνουν μια τρικυμία εν κρανίω.
