Προχθές το βράδυ, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, είχε συναυλία το Julliard String Quartet, εξαιρετικό μουσικό σύνολο νέων ερμηνευτών και δασκάλων της μουσικής, με πρώτο βιολί την Ελληνίδα Αρετή Ζούλα.
Στο δεύτερο μέρος, το πρόγραμμα περιελάμβανε ένα εμβληματικό έργο, το Κουαρτέτο εγχόρδων Εργο 132 του Λούντβιχ βαν Μπετόβεν.
Το τρίτο μέρος (αποτελείται συνολικά από πέντε) είναι ο πυρήνας όλου του έργου – η δική του «ιδιομορφία», αν θέλουμε να μεταφέρουμε στη μουσική την επιστημονική ορολογία τού τι μπορεί να κρύβεται στο εσωτερικό μιας μαύρης τρύπας, αφού αυτή την εβδομάδα διατρέξαμε το βιβλίο «Μαύρες τρύπες. Το απόλυτο κβαντικό εργαστήριο» (μτφρ.: Σταύρος Πανέλης, εκδ. Τραυλός) των Αγγλων φυσικών Μπράιαν Κοξ και Τζεφ Φόρσο.
Γιατί «ιδιομορφία»; Διότι, αφενός, μοιάζει να συμπυκνώνει την ουσία, την υπόσταση ολόκληρου του κουαρτέτου, γι’ αυτό και οι ακροατές το ξεχωρίζουν συνήθως, αφετέρου φωλιάζει στο εσωτερικό του έργου (το τρίτο από τα πέντε μέρη) και την ίδια στιγμή είναι μια κορύφωση. Και, όπως κάθε κορύφωση, μέσα στην κρυστάλλινη καθαρότητά της, ενέχει και κάτι ισχυρά αινιγματικό ή και αντιφατικό: Σε μελαγχολεί; Σε χαροποιεί; Και όμως τα κάνει όλα αυτά μαζί, ταυτόχρονα.
Στο πρόγραμμα της συναυλίας, γράφει κάτι ενδιαφέρον ο πιανίστας Τίτος Γουβέλης (αλησμόνητη μου έχει μείνει η ολονύκτια ερμηνεία που έδωσε το 2010 στο Beton7 του Vexations του Ερίκ Σατί: σύντομο πιανιστικό έργο που ο συνθέτης εξηγεί ότι πρέπει να παιχτεί 480 φορές. Ο Γουβέλης ξεκίνησε στις εννέα το βράδυ και ολοκλήρωσε στις 12 το μεσημέρι της επομένης…): ότι, σύμφωνα με έναν μουσικολόγο, το τρίτο μέρος του Εργου 132 του Μπετόβεν «φαίνεται να γίνεται ένας έμμεσος τρόπος θεραπείας, ένα φυλαχτό ενάντια στον θάνατο».
Μια μαύρη τρύπα σχηματίζεται όταν ένα άστρο που έχει πάνω από 20 ηλιακές μάζες πεθαίνει. Τα καύσιμά του σώνονται και συρρικνώνεται μέσα στον εαυτό του, καταρρέει εσωτερικά και η βαρύτητά του, συμπυκνωμένη στην «ιδιομορφία» (singularity), εξακοντίζεται στο άπειρο.
Οταν ο Μπετόβεν έγραφε το συγκεκριμένο έργο, ήταν άρρωστος και φοβόταν πως θα πεθάνει. Οταν φτάνει στο τρίτο μέρος, νιώθει πως έχει ξεπεράσει τον κίνδυνο και αγκαλιάζει ξανά τη ζωή (σε αυτό έδωσε τον τίτλο: «Ιερός ευχαριστήριος ύμνος στη θεότητα από έναν αναρρώνοντα, σε λύδιο τρόπο»).
Σύμφωνα με ορισμένες θεωρίες γύρω από τις μαύρες τρύπες, ίσως τελικώς να μην υπάρχει αυτή η «ιδιομορφία» που κομματιάζει την ύλη.
Κάποια μαθηματικά μοντέλα δείχνουν ότι ίσως ο χρόνος να γυρίζει ανάποδα, όπως όταν κοιτάμε έναν καθρέφτη. Ο χρόνος, με άλλα λόγια, δεν τελειώνει εκεί, αλλά αρχίζει ξανά από την αρχή.
Αρα μια μαύρη τρύπα ίσως να μην είναι κάτι σαν τάφος, αλλά ένα πέρασμα, ένα κουμπί επανεκκίνησης στην ίδια την υφή του σύμπαντος. Οπως όταν ξεκινάει μια καινούργια μέρα.
Ωραία σκέψη. Φυλαχτό ενάντια στον θάνατο.
