Τα πολιτικά σκάνδαλα για κάποιους δεν είναι μόνο δυσάρεστα συμβάντα, αλλά και τρόπος αντίληψης της πραγματικότητας· ένα πρίσμα. Βλέπουν τον κόσμο μέσα από αυτά, γιατί έτσι επιβεβαιώνεται η πεποίθησή τους πως τα πάντα είναι στημένα, όλοι είναι πληρωμένοι, το κακό έχει ήδη κερδίσει. Εύλογα, στις περιπτώσεις που τα σκάνδαλα όντως υπάρχουν, η σκανδαλοθηρία των ήδη σκανδαλισμένων υπερδιεγείρεται. Τότε είναι που ο ζήλος για δικαιοσύνη μετατρέπεται σε ζήλο για σόου και καίει τα ξερά μαζί με τα χλωρά: να τιμωρηθούν μόνον όσοι τέλεσαν παράνομες πράξεις; Οχι, λέει ο υπερβάλλων ζήλος. Να τιμωρηθούν εξίσου κι εκείνοι που ενδέχεται να τέλεσαν ή που τέλεσαν παράτυπες πράξεις ή πράξεις ηθικά αμφισβητήσιμες. Η σκανδαλολογία που γίνεται σκανδαλοπληξία θολώνει τις διαβαθμίσεις. Σε ό,τι αφορά τους ερευνώμενους για το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, βουλευτές και υπουργούς της Ν.Δ., υπάρχει περίπτωση η έρευνα να μη δικαιώσει τις μεγάλες προσδοκίες ενοχής που καλλιεργούνται. Αρση ασυλίας δεν σημαίνει καταδίκη. Η υστερία, λοιπόν, αυτών που διψούν για πολιτικό αίμα, αλλά κι εκείνων που φοβούνται μη χυθεί το δικό τους, είναι σε μεγάλο βαθμό πρωθύστερη. Και ελαφρώς ύποπτη.
Αφόρητη γκρίνια
Ας πούμε, όμως, ότι η άγνοια όσων ονειρεύονται πολιτικούς πίσω από κάγκελα, ανεξάρτητα από τον βαθμό συμμετοχής των τελευταίων στο σκάνδαλο, συγχωρείται. Αν δεν ξέρεις πώς δουλεύει η Δικαιοσύνη, ότι οι ενδείξεις διαφοροποιούνται από τις αποδείξεις, για παράδειγμα, ή ότι κάθε έγκλημα τυποποιείται με συγκεκριμένο τρόπο, είναι λογικό να πιστεύεις πως ό,τι μοιάζει με έγκλημα είναι έγκλημα. Οι καλύτερα πληροφορημένοι βουλευτές της Ν.Δ., ωστόσο, για ποιον ακριβώς λόγο φέρουν βαρέως την άρση της ασυλίας των ιδίων ή των συναδέλφων τους; Γιατί παρατηρείται τόση εσωκομματική γκρίνια, γιατί αισθάνονται προσβεβλημένα τόσα πολιτικά πρόσωπα από την έρευνα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας; Ειδικά εφόσον η θέση του κόμματος είναι ότι τίποτα ποινικώς επιλήψιμο δεν συνέβη και πως ό,τι περιλαμβάνεται στις επίμαχες δικογραφίες εμπίπτει στην άσκηση θεμιτών βουλευτικών καθηκόντων, γιατί παρουσιάζεται τόσο έντονη η ανάγκη επίκρισης μιας έρευνας που κατά τα λεγόμενα των βουλευτών της Ν.Δ. δεν έχει αντικείμενο; Ας τη διευκολύνουν για να τελειώνουν.
Επιβεβλημένη αυτοθυσία
Μα τη διευκολύνουν, λένε κάποιοι. Οι εμπλεκόμενοι ζητούν από μόνοι τους την άρση της ασυλίας τους! Τόση είναι η πίστη τους στην αθωότητά τους και στη Δικαιοσύνη! Είναι άλλο, όμως, να ζητάς την άρση της ασυλίας σου επειδή δεν έχεις τίποτα να κρύψεις, και άλλο να το κάνεις επειδή αντιλαμβάνεσαι πως η κοινωνική αγανάκτηση δεν σου αφήνει περιθώριο για κάτι διαφορετικό. Ο,τι φαίνεται σαν εκούσια επιλογή είναι εν προκειμένω μια αναγκαστική σύμπλευση με το πλειοψηφικό ρεύμα, ώστε να κρατηθούν τα προσχήματα και να συγκρατηθεί όσο γίνεται η δημοσκοπική πτώση του κόμματος. Στην πραγματικότητα, οι βουλευτές της Ν.Δ. νιώθουν θυματοποιημένοι: εν μέρει επειδή δεν είναι ούτε οι πρώτοι ούτε οι τελευταίοι που «μεσολάβησαν» για την ταχεία εξυπηρέτηση κάποιου πολίτη· εν μέρει επειδή, εξαιρουμένων των περιπτώσεων πρόδηλης παρανομίας, δεν θεωρούν προβληματική την έννοια της μεσολάβησης. Και αυτό είναι το ζουμί της υπόθεσης.
Προσωποποιημένο σέρβις
Η άρση της ασυλίας των δεκατριών δημιουργεί ένα προηγούμενο, σκέφτονται κάποιοι βουλευτές: ποινικοποιεί το «να παίρνει κάποιος ένα τηλέφωνο ή να στέλνει ένα μήνυμα», ενέργειες όχι ιδιαίτερα παράλογες ή ασυνήθιστες στην εγχώρια πολιτική. Μπαίνει έτσι η εγγύτητα βουλευτή – πολίτη σε ένα στόχαστρο που την προδικάζει ως ρουσφετολογική, ενώ μπορεί κάλλιστα να βασίζεται σε αγνές προθέσεις κι από τις δύο πλευρές: ένας πολίτης έχει ένα νόμιμο αίτημα κι ένας βουλευτής εγκύπτει χωρίς ατζέντα σε αυτό, με μόνο σκοπό να το ικανοποιήσει. Σε αυτό το απλοϊκό –αλλά πάντως νόμιμο– σχήμα υπάρχει, βέβαια, ένας αντίλογος που οι βουλευτές της Ν.Δ. κάνουν πως αγνοούν, ελπίζοντας να τους μιμηθούμε: Πόσοι από τους 10 εκατομμύρια πολίτες έχουν τέτοια πρόσβαση σε πρόσωπα εξουσίας; Αντιστρόφως, με πόσους πολίτες μπορεί να ασχοληθεί προσωπικά ένας βουλευτής και πόσο δίκαιη είναι αυτή η «προσωποποιημένη» υπηρεσία για εκείνους που βρίσκονται εκτός της ακτίνας του;
Η αλήθεια πέρα από το δίπολο
Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ερευνά εγκλήματα, όχι ηθικά παραπτώματα. Η επεξεργασία, όμως, του σκανδάλου του ΟΠΕΚΕΠΕ με μοναδικό άξονα το δίλημμα μεταξύ νομιμότητας και παρανομίας είναι ένας ρηχός τρόπος μελέτης αυτής και άλλων παρεμφερών παθογενειών. Για ένα σύστημα που γεννάει διαρκώς σφάλματα δεν ευθύνεται μόνον η περιφρόνηση του νόμου, αλλά και η εφαρμογή του, από τη στιγμή που αυτός δεν είναι εναρμονισμένος με την πραγματικότητα. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι στον πυρήνα του προβλήματος βρίσκεται πάντα ο συνήθης ύποπτος: το κράτος. Η σωστή λειτουργία του είναι εκείνη που θα καθιστούσε και το ρουσφέτι αδύνατο και την παράτυπη εξυπηρέτηση περιττή. Οποιοι και αν τιμωρηθούν στο τέλος, το πρακτικό σκέλος του θέματος απαιτεί λιγότερο πόλεμο και περισσότερη μεταρρύθμιση: έξυπνη νομοθέτηση, σύγχρονες διαδικασίες, ψηφιακές μεθόδους, αυστηρά πρωτόκολλα, λελογισμένη γραφειοκρατία και ουσιαστικό έλεγχο. Οχι άλλη χεράτη κουτοπονηριά.
