Η περίπτωση των διορισμένων χωρίς τίτλους σπουδών είναι γαργαλιστική λόγω της άθλιας κατάστασης στην οποία βρίσκεται η πανεπιστημιακή εκπαίδευση στη χώρα. Στελέχη που έβγαλαν με τεράστια δυσκολία το πανεπιστήμιο κάνουν μία άνετη ζωή εξαιτίας της κομματικής τους τοποθέτησης. Κάποιοι αναλαμβάνουν υπουργεία με τίτλους από το πανεπιστήμιο του μυαλού τους. Αλλοι προειδοποιήθηκαν εγκαίρως για τη φωτογραφική διάταξη που θα προκήρυσσε τη θέση τους και φρόντισαν πριν από τον διορισμό «να πάρουν τα χαρτιά» – η αχρειότητα είναι συχνά νομότυπη.
Η Ελλάδα δεν παράγει οπωσδήποτε γνώση, παράγει, όμως, χαρτιά. Η μέση ελληνική οικογένεια δαπανά τεράστια ποσά προκειμένου το βλαστάρι της να μπει και να βγει από το Πανεπιστήμιο. Αρκετοί φοιτητές δεν απολαμβάνουν τις σπουδές, δεν βρίσκουν σ’ αυτές τη χαρά της ανακάλυψης. Πάνε στο πανεπιστήμιο για να βρουν δουλειά και μετά την πατάνε! Αισθάνονται εξαπατημένοι, αφού σε αρκετές δουλειές χρειάζονται άλλα πράγματα (π.χ. να ξέρεις να κάνεις τη δουλειά).
Παράλληλα, αν δείτε τα βιβλία που δίνει το πανεπιστήμιο στα παιδιά, θα τα λυπηθείτε. Συχνά είναι εντελώς άθλια συγγράμματα που στην αγορά θα πουλούσαν 10 αντίτυπα σε συγγενείς. Φεύγουν, όμως, σαν ζεστά ψωμάκια από το «επιστημονικό βιβλιοπωλείο», εφόσον υπάρχουν καθηγητές που ηδονίζονται να διαβάζουν στις απαντήσεις φοιτητών τα ίδια τα δικά τους λόγια μέσα από το σύγγραμμα.
Το ελληνικό πανεπιστήμιο αδυνατεί να προσελκύσει ερευνητικό ή διδακτικό προσωπικό με όρεξη για δουλειά λόγω χαμηλών αμοιβών, εργασιακής επισφάλειας (συμβάσεις ορισμένου χρόνου) και οργιώδους γραφειοκρατίας. Οι βιβλιοθήκες δίνουν μάχη με τη φθορά.
Τα ιδρύματα που στηρίζουν οικονομικά τους διδακτορικούς δεν προκηρύσσουν συστηματικά διαγωνισμό (έχουν να προκηρύξουν χρόνια πια!), ενώ, εάν καταφέρεις και λάβεις την υποτροφία, οι δόσεις δεν καταβάλλονται συστηματικά.
Το χειρότερο, όμως, είναι η γραφειοκρατική νοοτροπία. Ολη η ντροπιαστικά πενιχρή χρηματοδότηση της έρευνας στηρίζεται στο τυπικό, όχι στην ουσία. Το ελεύθερο πνεύμα τσακίζεται στην όγδοη αναφορά που πρέπει να καταθέσεις, για να εγκριθεί κάποια δαπάνη ύψους 500 ευρώ.
Ο διορισμός αμόρφωτων και η υπερβολική τυπικότητα προς τους μορφωμένους είναι όψεις του ίδιου πράγματος, του μαρασμού της δημόσιας και δωρεάν παιδείας. Οι όντως ερευνητές εξοντώνονται σε δυο-τρεις επισφαλείς θέσεις, αντιμέτωποι με τεράστιες γραφειοκρατίες και συστήματα χωρίς συνοχή και προβλεψιμότητα. Η δικαιολογία; Μα για να μη γίνει κατασπατάληση πόρων – τα περισσότερα ερευνητικά προγράμματα στην Ελλάδα χρηματοδοτούνται από πόρους της Ενωσης.
Οι καθηγητές που αναλαμβάνουν να «πάρουν» κάποιο πρόγραμμα (δηλαδή οι αξιοπρεπείς άνθρωποι που θέλουν να πληρώσουν τις ερευνήτριές τους, να στήσουν κάποιο εργαστήριο ή να μελετήσουν όντως κάτι!) υποβάλλονται σε απίστευτους ελέγχους. Δεν μπορείτε να φανταστείτε πόσο τιμωρητικά φέρεται το ]ανεπιστήμιο σε όσους έχουν όρεξη και μεράκι! Η δικαιολογία; Αποφυγή κατασπατάλησης πόρων.
Η γραφειοκρατία τσακίζει την περιέργεια, η δημοσιοϋπαλληλική λογική τσακίζει την καινοτομία, το κλίμα ΔΟΥ που επικρατεί στα Πανεπιστήμια σκιάζει τη χαρά της ανακάλυψης. Νέοι ερευνητές, νέες ερευνήτριες εξωθούνται στη φτώχεια, την παραίτηση, τη μετανάστευση, την κατάθλιψη ή αναβάλλουν τα καλύτερά τους χρόνια. Ορισμένοι μετανιώνουν πάρα πολύ που επέστρεψαν στη χώρα (μερικοί την περίοδο της πανδημίας). Πιστεύω θα την εγκαταλείψουν με την πρώτη ευκαιρία που θα τους δώσει η Γερμανία ή η Κίνα. Γιατί;
Προφανώς, δεν κάνεις έρευνα για τα λεφτά. Ο λόγος που διαλέγεις μια θέση στη Χαϊδελβέργη, εκτός από το κύρος του πανεπιστημίου, είναι ο σεβασμός προς τις ερευνήτριες: η ικανότητα αυτών των ιδρυμάτων να νοηματοδοτούν τον μόχθο των συνεργατών τους, να πείθουν όσες δουλεύουν εκεί πως κάνουν κάτι απολύτως σημαντικό που σώζει ή διαμορφώνει ζωές. Σ’ αυτούς τους χώρους νιώθεις πως συνδέεσαι με κάτι άλλο, μεγάλο. Η Ελλάδα έχει πάρει εντελώς άλλο δρόμο, είναι ντροπιαστικό.
