«Κάποια στιγμή στη ζωή η ομορφιά του κόσμου αρκεί. Δεν χρειάζεται να τη φωτογραφίζεις, να τη ζωγραφίζεις, ούτε καν να τη θυμάσαι. Αρκεί». Το απόσπασμα της Τόνι Μόρισον, προμετωπίδα στην 27λεπτη ταινία του Τσάρλι Κάουφμαν «How to shoot a ghost» (του 2025), που έχει γυριστεί στην Αθήνα, λειτουργεί ανεξάρτητα από το περιεχόμενο του φιλμ. Δύο νέοι, που πέθαναν πρόσφατα, περιπλανιούνται στους δρόμους της πόλης και έρχονται αντιμέτωποι με τους απόηχους της ιστορίας. Οσο ζούσαν ήταν περιθωριοποιημένοι: εκείνος ένας Λιβανέζος κουίρ μεταφραστής που ασχολείται με τον Θουκυδίδη· κι εκείνη μια φωτογράφος, με ιρλανδική καταγωγή κατά το ήμισυ, που προτιμά μια πολαρόιντ για τις αποτυπώσεις της. Καθώς τριγυρνούν μαζί στην πόλη, βρίσκουν παρηγοριά στη δύσκολη ομορφιά της ζωής, την οποία παρατηρούν και καταγράφουν μέσα από την ασφάλεια της «απουσίας». Ο θάνατος τους δίνει το προνόμιο της εκ των υστέρων συμφιλίωσης, κατανόησης και γνώσης. Εχει νόημα αυτή η κινηματογραφική «ανάσταση»; Τι είναι ένα φάντασμα μέσα σε μια πόλη σαν την Αθήνα; Είναι τα εγκαταλελειμμένα κτίρια που επιμένουν ανάμεσα σε ανακαινίσεις, τουριστικές επενδύσεις και αστόχαστες αλλαγές χρήσης; Είναι οι ζωές που πέρασαν, οικογενειακές ιστορίες που κανείς δεν αφηγείται πια, μια λήθη χωρίς πρόσωπο; Ή μήπως είναι ο σύγχρονος κάτοικος, που διασχίζει γειτονιές γνώριμες και ξένες μαζί, σαν να ζει σε μια πόλη που αλλάζει γρηγορότερα απ’ όσο προλαβαίνει να απορροφήσει;
Τα «φαντάσματα» της Αθήνας δεν είναι μεταφυσικά. Είναι κοινωνικά και ιστορικά. Είναι όσα επιστρέφουν χωρίς να έχουν λυθεί. Οι μνήμες της κρίσης για τις οποίες δεν έγινε ποτέ πραγματικός απολογισμός. Η στεγαστική πίεση που αλλάζει βίαια τη φυσιογνωμία των συνοικιών. Οι αόρατοι κάτοικοι που μετακινούνται αθόρυβα. Η κόπωση μιας πόλης που καλείται διαρκώς να ανανεωθεί χωρίς να επεξεργάζεται τις απώλειές της. «Στην πόλη ξεχύνονται φαντάσματα εκείνων που δεν δίνουν τόπο στην οργή», λέει ο αφηγητής στην ταινία.
Το ενδιαφέρον σε μια ταινία όπως το «How to shoot a ghost» δεν είναι αν αποδίδει «σωστά» την Αθήνα, αλλά αν βλέπει πίσω από το τουριστικό κάδρο και κατορθώνει να φωτίσει την αμφίθυμη ατμόσφαιρά της. Αν πιάνει κάτι από την εσωτερική ταραχή της.
Oταν ρωτήθηκε ο Αμερικανός διακεκριμένος σκηνοθέτης και συγγραφέας Τσάρλι Κάουφμαν γιατί επέλεξε την Αθήνα, εξήγησε: «Η Aθήνα είναι μια πόλη στην οποία τα οστά της Ιστορίας είναι διαρκώς εκτεθειμένα – είτε πρόκειται για τις ανοιχτές πληγές από τη δικτατορία της δεκαετίας του 1970 είτε για τα μνημεία που στέκονταν όρθια όταν ο λοιμός εξολόθρευσε τόσους πολίτες πριν από 2.000 χρόνια. Είναι ο ιδανικός τόπος για να ξετυλίξει κανείς το κουβάρι του παρελθόντος και του παρόντος και να διερευνήσει πώς οι πολιτικές και οι επιθυμίες των νεκρών συνεχίζουν να ζουν μέσα μας». «Το χρώμα της αλήθειας αλλάζει όπως το χρώμα ενός φαντάσματος στο φως», στην ποιητική εκδοχή του σεναρίου.Το ενδιαφέρον σε μια ταινία όπως το «How to shoot a ghost» (που προβλήθηκε πέρυσι στο Φεστιβάλ Βενετίας και μπορεί να τη δει κανείς στο Cinobo) δεν είναι αν αποδίδει «σωστά» την Αθήνα, αλλά αν κατορθώνει να φωτίσει την αμφίθυμη ατμόσφαιρά της. Αν πιάνει κάτι από την εσωτερική ταραχή της. Αν βλέπει πίσω από το τουριστικό κάδρο, πίσω από την «αύξηση των αφίξεων», πίσω από τη ρητορική περί ανθεκτικότητας και δημιουργικής αναγέννησης, πίσω από τη βολική ιδέα ότι κάθε μεταμόρφωση είναι και πρόοδος.
Eνα φάντασμα δεν εξαφανίζεται επειδή αποφασίσαμε να μην το «κοιτάζουμε», να το αγνοούμε. Η κινηματογραφική κάμερα έχει τη δυνατότητα να αποτυπώσει μια φασματική αλήθεια. Να μας θυμίσει ότι οι πόλεις δεν είναι μόνο αυτό που δείχνουν. Είναι και αυτό που επιστρέφει, αθόρυβα, μέσα από αχαρτογράφητες διόδους· τα απομεινάρια των επιθυμιών και των σφαλμάτων του παρελθόντος.
