Είναι δύσκολο να ανασύρεις τα παιδιά από τα βάθη των αυτοματοποιημένων κοινωνικών δικτύων όπου κολυμπούν χωρίς σωσίβιο, απολαμβάνοντας απαγορευμένους και μη καρπούς και καταναλώνοντας όγκους ακατάσχετης, ετερόκλητης, σαγηνευτικής και εθιστικής πληροφορίας. Ταυτόχρονα δημιουργοί περιεχομένου και ακόλουθοι, υπό την πίεση δημιουργίας γοητευτικού προφίλ και στρατιάς οπαδών, αποτελούν την «πρώτη ύλη» σε μια ελκτική μηχανή, σχεδιασμένη να μετατρέπει την πολύωρη συγκράτηση της ανθρώπινης προσοχής σε πλούτο.
Ολος ο αντίλογος σχετικά με την απαγόρευση της εισόδου παιδιών κάτω των 15 ετών στα δημοφιλέστερα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με το (ορθό) επιχείρημα ότι περιορίζει την ελεύθερη έκφραση, τη δυνατότητα επικοινωνίας, κοινωνικοποίησης, ανάπτυξης ψηφιακών δεξιοτήτων, πρόσβασης σε περιβάλλοντα που τα βοηθούν να διαχειριστούν προβλήματα ταυτότητας, έχει αποστειρωθεί από ό,τι οικοδομεί την τοξική αύρα των σόσιαλ. Από την οσμή της κυνικής εκμετάλλευσης της πιο ευαίσθητης χορδής της ανθρώπινης ψυχής, της ανάγκης για προσοχή, επιβεβαίωση, εκτόνωση, συντροφιά. Ολο το σύστημα έχει αναπτυχθεί και λειτουργεί με βάση έναν απαραβίαστο κύριο στόχο: την άντληση κέρδους διά της αλγοριθμικά εξασφαλισμένης συνεχούς σύνδεσης.
Και αυτή η περίπλοκη συνθήκη, η στρέβλωση των κοινωνικών δικτύων, του πιο επαναστατικού μέσου συγχρωτισμού και συνύπαρξης, δεν εμπλέκει μόνο τα παιδιά, αλλά όλους, με τη διαφορά πως εκείνα είναι εξόχως τρωτά, απαράσκευα, αγαλβάνιστα, εύκολα πιόνια, ενθουσιώδεις πιστοί, πιθανοί πελάτες συναλλακτικών συστημάτων και εμπορευματοποιημένων τάσεων – οι προσωπικοί λογαριασμοί κατακλύζονται όχι μόνο από αναρτήσεις φίλων, ειδήσεις, βιντεάκια και ιστορίες ΑΙ, αλλά και διαφημίσεις, δελτία εγγραφής συνδρομητών, εμπορικά podcast, σελίδες eBay και Depop, πυραμίδες κρυπτονομισμάτων κ.ά.
Οχι. Για πραγματική ασφάλεια στα νερά των σόσιαλ μίντια, καλύτερα να ξέρουν τα παιδιά καλό κολύμπι.
Οι εταιρείες, που αναπτύσσουν όλο και πιο εθιστικές τεχνολογίες –όμως ασκούν έλεγχο περιεχομένου, με μικρή επιτυχία στην αποτροπή της διάδοσης παραπληροφόρησης και ρητορικής μίσους, και παρέχουν εργαλεία εποπτείας και καθοδήγησης στους γονείς–, αντιμετωπίζουν τους εφήβους ως μέρος της τεχνολογικά εξαρτώμενης ζωής μας, στην οποία τα παιδιά συμμετέχουν ενεργά διαμορφώνοντας όχι μόνο τη δική τους προσωπικότητα αλλά και το μέλλον όλων. Οι επιστήμονες έχουν άλλη άποψη. Το να περνάς δέκα ώρες την ημέρα με το πρόσωπο χωμένο σε μια οθόνη δεν είναι καλό για τον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο, λένε. Οι πιο επιφυλακτικοί απέναντι στα κοινωνικά δίκτυα, που συνδέουν την κακή ψυχική υγεία των εφήβων με την ατέρμονη κύλιση, συστήνουν ανενδοίαστα: όχι κινητό πριν από το γυμνάσιο, όχι μέσα κοινωνικής δικτύωσης πριν από τα 16, όχι τηλέφωνα στο σχολείο, αλλά συναπαντήματα και παιχνίδι σε φυσικούς χώρους.
Τα σημερινά υπερ-συνδεδεμένα παιδιά, λένε, είναι λιγότερο ευτυχισμένα, περισσότερο απαθή, λιγότερο κινητικά, περισσότερο ανέτοιμα για την ενηλικίωση, εκτεθειμένα σε δηλητήρια του νου, με χαμηλή αυτοεκτίμηση, μη ρεαλιστική εικόνα για το σώμα τους, έλλειψη ύπνου, ορισμένα με διατροφικά προβλήματα, απόπειρες αυτοτραυματισμού, αυτοκτονικό ιδεασμό. Οι λιγότερο σκεπτικιστές προτείνουν: «Χρησιμοποιήστε το Διαδίκτυο και τα σόσιαλ με τους δικούς σας όρους. Κάντε το κινητό εργαλείο σας, μη γίνετε υποτακτικοί του». Εύκολο;
Στην Αυστραλία το 61% των εφήβων 12-15 ετών έχει βρει τρόπο να παρακάμπτει τη φραγή με παραχάραξη της ηλικίας, πλαστή ταυτότητα ή χρήση της κρυπτογραφημένης σύνδεσης VPN. Τα υπόλοιπα; Ισως κάποια από αυτά να εξερευνούν σκοτεινές γωνιές του Διαδικτύου. Αδιέξοδο; Οχι. Είναι τα κοινωνικά δίκτυα επιβλαβή για τα παιδιά; Είναι. Πρέπει να ληφθούν μέτρα; Πρέπει. Χρειάζεται οι πλατφόρμες να επανασχεδιαστούν; Χρειάζεται. Ομως δεν αρκεί. Το ψηφιακό σύμπαν είναι ένας ωκεανός χωρίς φράχτες. Απολύτως αναγκαίο είναι τα παιδιά ολοκληρωτικά να γνωρίζουν τι εικονικούς τόπους πατούν, ψηφιακά να εκπαιδευθούν και συνεχώς να επανεκπαιδεύονται.
Οι έφηβοι σήμερα μεγαλώνουν κυρίως μέσα στη σφαίρα του θυμικού και του μυαλού. Μέσα στη δίνη ενός κόσμου ραγδαία εξελισσόμενου, που έχει διαβεί το κατώφλι της ψηφιακής υπερ-νοημοσύνης, της νέας «πυρηνικής δύναμης», η οποία λύνει και δένει τις εκφάνσεις της ζωής και ορίζει με υστερόβουλες και μη εντολές την αλήθεια και το ψέμα. Ενός κόσμου περίπλοκου, ρευστού, σε επιταχυνόμενη αστασία. Μόνο αν τον γνωρίζουν μπορούν να βαδίσουν με ασφάλεια εντός του. Αυτή η γνώση είναι η αληθινή «πυρηνική δύναμη» στα χέρια όλων.
