Οι σχέσεις Ισραήλ – Τουρκίας βρίσκονται στο ναδίρ. Μετά τη διάρρηξή τους το 2010 έχουν περάσει αρκετές διακυμάνσεις, πλην όμως δεν έχουν αποκατασταθεί, ούτε καν μερικώς. Εγιναν προσπάθειες στο παρελθόν, με αποκορύφωμα την τηλεφωνική απολογία Νετανιάχου στον Ερντογάν το 2013 για τον θάνατο των εννέα Τούρκων ακτιβιστών, όπως και τη συνάντησή τους τον Σεπτέμβριο του 2023 στη Νέα Υόρκη, λίγες μέρες πριν από την τρομοκρατική ενέργεια της Χαμάς, αλλά δεν τελεσφόρησαν.
Το Ισραήλ εκτιμούσε ήδη από το 2010 ότι η στροφή της Τουρκίας προς το πολιτικό Ισλάμ και οι εκλεκτικοί δεσμοί της με τις Μουσουλμανικές Αδελφότητες, όπως και το πολύ καλό επίπεδο συνεννόησης με το Ιράν γύρω από τα ζητήματα της Συρίας και όχι μόνο, καθώς και οι υπόγειες διαδρομές ανάμεσα σε Τουρκία και Κατάρ με απόληξη τη Χαμάς, ήταν οριστική και καθιστούσε την Αγκυρα προβληματική. Η προσπάθεια μάλιστα του Τούρκου προέδρου να προβληθεί ως ο κυριότερος εκφραστής των θέσεων των Παλαιστινίων, όπως και υπερασπιστής του μουσουλμανικού κόσμου (αποκαλυπτικές οι επιθέσεις του εναντίον της Κίνας για τους Ουιγούρους, κατά της Ρωσίας για τους Τατάρους και κατά της Ευρώπης για ισλαμοφοβία), προϊόντος του χρόνου γινόταν σύμφυτη με την τουρκική εξωτερική πολιτική. Βέβαια, ακόμη και στα χρόνια της μεγάλης κρίσης Τουρκίας – Ισραήλ, οι εμπορικές σχέσεις διατηρούνταν σε υψηλά επίπεδα και μάλιστα για ένα χρονικό διάστημα παρουσίαζαν και αυξητική πορεία, ενώ επιχειρηματικοί κύκλοι στο Ισραήλ προέτρεπαν την κυβέρνηση να αποφασίσει την εξαγωγή του φυσικού αερίου μέσω Τουρκίας, ακόμη κι αν αγνοούνταν οι θέσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας για τις θαλάσσιες ζώνες και η σχετική συμφωνία οριοθέτησης που έχουν υπογράψει Λευκωσία και Τελ Αβίβ ήδη από το 2010. Είναι αλήθεια ότι ένα μέρος του κατεστημένου του ισραηλινού υπουργείου Εξωτερικών εντόπιζε στο πρόσωπο του Ερντογάν το κυριότερο, αν όχι μοναδικό, πρόβλημα στις διμερείς σχέσεις, προσβλέποντας στην αλλαγή ηγεσίας, προκειμένου αυτές να εξομαλυνθούν.
Ωστόσο, η ακραία ρητορική Ερντογάν ασφαλώς έχει διαποτίσει μεγάλο μέρος της τουρκικής κοινωνίας με ανάλογες απόψεις για το Ισραήλ, κάτι που επιβεβαιώνεται σε όλες τις μετρήσεις κοινής γνώμης, με το συντριπτικό 93% των Τούρκων να έχουν αρνητική άποψη για το Ισραήλ (το μεγαλύτερο ποσοστό από κάθε άλλη χώρα στον πλανήτη). Ασφαλώς, συνολικά στον κόσμο, ακόμη και στις Ηνωμένες Πολιτείες ή στη Γερμανία, η αποκήρυξη των περισσότερων επιλογών της τωρινής ισραηλινής ηγεσίας εμφανίζει κατακόρυφη άνοδο, όμως στην περίπτωση της Τουρκίας αυτή η στάση είναι σταθερή και ριζωμένη τα τελευταία πολλά χρόνια και σε σημαντικό βαθμό αποδίδεται και στην απόφαση Ερντογάν να δαιμονοποιήσει το Ισραήλ, στην προσπάθειά του να καταστεί το απόλυτο σημείο αναφοράς των μουσουλμάνων. Τον Οκτώβριο του 2024 το 89,4% των Tούρκων πίστευε ότι το Ισραήλ είχε εδαφικές βλέψεις έναντι της χώρας τους και τον Μάρτιο του 2025 το 83,5% τοποθετούσε το Ισραήλ στην κορυφή των εχθρικών κρατών.
Και στην πλευρά του τελευταίου, η εικόνα για την Τουρκία δεν είναι καλύτερη: τον Δεκέμβριο του 2025, σε σχετική σφυγμομέτρηση, μόλις το 13% των Ισραηλινών θεωρούσε την Τουρκία αξιόπιστο εταίρο, με τη συντριπτική πλειονότητα να τη θεωρεί ως ανταγωνιστική δύναμη. Στα μάτια αρκετών Ισραηλινών αλλά και ενός μέρους της πολιτικής ελίτ, η ερντογανική Τουρκία εξελίσσεται σε δεύτερο Ιράν. Ο μεγάλος πολιτικός αντίπαλος του Νετανιάχου, Μπένετ, ο οποίος προηγείται στις περισσότερες δημοσκοπήσεις ενόψει των εκλογών που θα διεξαχθούν εντός του 2026, θεωρεί ότι η Τουρκία είναι μέρος ενός αντισιωνιστικού άξονα ανάλογου του Ιράν και ότι «αναδύεται μία νέα τουρκική απειλή», ώστε το Ισραήλ να υποχρεούται να αντιμετωπίσει ταυτόχρονα «την απειλή από την Τεχεράνη και την εχθρότητα της Αγκυρας». Ορισμένοι αναλυτές, ωστόσο, εκτιμούν ότι οι δύο πολιτικοί του Ισραήλ επενδύουν στον φόβο, οπότε η στοχοποίηση της Τουρκίας είναι βολική. Πάντως, η αντιπαράθεση Τελ Αβίβ – Αγκυρας δεν έχει μόνο προσωπικά χαρακτηριστικά, αλλά αφορά τη σύγκρουση της κοινής τους φιλοδοξίας για περιφερειακή ηγεμονία, η οποία να γίνεται ευδιάκριτη σε διάφορα μέτωπα, όπως αυτό της Συρίας, της ανατολικής Μεσογείου, ακόμη και του Αιγαίου, όπου πολλοί Τούρκοι σχολιαστές, πιθανότατα προβάλλοντας την επίσημη θέση, βλέπουν μια προσπάθεια του Ισραήλ να τους περικυκλώσει, χρησιμοποιώντας Ελλάδα και Κύπρο ως πληρεξουσίους του. Το ενδεχόμενο ένοπλης σύρραξης μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας εκ των πραγμάτων αποκλείεται, λόγω του ότι η δεύτερη είναι κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ, εντούτοις, όπου δοθεί η ευκαιρία στο πρώτο να στείλει εμφατικό μήνυμα, όπως έκανε στο πρόσφατο παρελθόν πλήττοντας στρατιωτικές βάσεις τουρκικού αποτυπώματος στη Συρία, θα το επαναλάβει.
Εκτιμάται, πάντως, ότι η ζημιά και σε επίπεδο κοινωνίας των πολιτών είναι μεγάλη. Οι Ισραηλινοί Εβραίοι έχουν –και για λόγους ασφαλείας– εξαιρέσει την Τουρκία από τους τουριστικούς προορισμούς τους και είναι χαρακτηριστική η αποστροφή μιας υψηλόβαθμης Ισραηλινής διπλωμάτισσας σε πρόσφατη συζήτησή μας, ότι «από εκεί που η Τουρκία αποτελούσε προνομιακό προορισμό για οικονομική συνεργασία, τουρισμό, ακόμη και ιατρικό τουρισμό, τώρα έχει γίνει συνώνυμο τού “κρατηθείτε μακριά”». Ως αποτέλεσμα, έχει προκύψει σημαντική μετακίνηση επιχειρηματικών κεφαλαίων από την Τουρκία προς την Ελλάδα και την Κύπρο.
Οι εκλογές στο Ισραήλ δεν αναμένεται να αλλάξουν θεαματικά τον τρόπο προσέγγισης των σχέσεων με την Τουρκία. Πολλά θα εξαρτηθούν από τη στάση των Αμερικανών και κατά πόσο θα θελήσουν να πιέσουν τις δύο χώρες να μειώσουν τις εντάσεις. Στην υπό διαμόρφωση αρχιτεκτονική ασφάλειας στην περιοχή, οι ατζέντες Ισραήλ και Τουρκίας, ως έχουν αυτή τη στιγμή, δεν μπορούν να «συναντηθούν».
O κ. Κωνσταντίνος Φίλης είναι διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων (IGA), καθηγητής του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος.
