«Η γη κι ο ουρανός, Οράτιε,/ βρίθει από πράγματα που δεν μπορεί ούτε να ονειρευτεί η φιλοσοφία μας», βάζει ο Σαίξπηρ τον Αμλετ να λέει στον φίλο του Οράτιο, σε ένα από τα πιο διάσημα αποφθέγματα του «Αμλετ» (μτφρ.: Διονύσης Καψάλης, εκδ. Gutenberg).
Ο Οράτιος εμφανίζεται πιο ορθολογιστής συγκριτικά με τον βασανισμένο Δανό πρίγκιπα, ο οποίος μόλις έχει συνομιλήσει με το φάντασμα του δολοφονημένου πατέρα του.
Δεν θα έβαζα τώρα τα φαντάσματα στη συζήτηση, θα έβαζα όμως τις μαύρες τρύπες στο Διάστημα, εκεί δηλαδή όπου το αφήσαμε χθες, διατρέχοντας το βιβλίο «Before the Big Bang» (Penguin, 2022 – δεν κυκλοφορεί στα ελληνικά) της κοσμολόγου Λόρα Μερσίνι-Χότον (Laura Mersini-Houghton).
Δεν είναι οι μαύρες τρύπες το θέμα του βιβλίου της, αλλά κάτι ακόμα πιο εξωπραγματικό: η πιθανότητα ύπαρξης πολλαπλών συμπάντων.
«Παλαβά» πράγματα, τα οποία όμως η κοσμολογία και η αστροφυσική συζητούν σοβαρά (ή έστω ορισμένοι, έγκριτοι μάλιστα, επιστήμονες αυτών των πεδίων).
Μιλώντας για τη Μεγάλη Εκρηξη, η Χότον αναφέρεται σε αυτό από το οποίο υποτίθεται πως προήλθε το σύμπαν μας, ένα αδιανόητα μικρό σημείο με άπειρη όμως ενέργεια και πυκνότητα, που στη συνέχεια «εξερράγη», γνωστό ως singularity. Στα ελληνικά το μεταφράζουμε με τρεις λέξεις: μοναδικότητα, ιδιομορφία ή ανωμαλία.
Οι δύο τελευταίες λέξεις ειδικά είναι ενδεικτικές: υποδηλώνουν κάτι σαν παρέκκλιση, εκτροπή.
Εκτροπή από τι πράγμα; Από τους γνωστούς νόμους της φυσικής. Διότι είναι ένα σημείο όπου όλες οι εξισώσεις καταρρέουν.
Πώς; Βγάζοντας ως τελικό αποτέλεσμα τον απειρισμό. Και όταν στη φυσική μια εξίσωση βγάζει το άπειρο, ή κάτι δεν έχουμε κάνει σωστά ή μας διαφεύγει κάτι από τα φυσικομαθηματικά που γνωρίζουμε.
Πού αλλού στο σύμπαν η φυσική εντοπίζει –θεωρητικά έστω– αυτό το singularity; Στο κέντρο μιας μαύρης τρύπας.
Η στήλη, μάλλον μέσα στη δική της παρέκκλιση, έχει ξανά στο παρελθόν ασχοληθεί με τις μαύρες τρύπες, με αφορμή πάντοτε ορισμένα βιβλία άξια λόγου. Είναι πάντως το πιο εξωτικό ουράνιο αντικείμενο, η ύπαρξη του οποίου έχει επιβεβαιωθεί και μέσω παρατήρησης πλέον με περισσότερους από έναν τρόπους.
Οι μαύρες τρύπες είναι εδώ και χρόνια ένας household όρος, δηλαδή όλοι τον ξέρουμε – χωρίς να τον καταλαβαίνουμε! Ακόμα και οι κόρες μου, 11 και 6 ετών, ρωτούν γι’ αυτές με δέος. Τι καταλαβαίνουν; Τίποτα, όπως και πολλοί μεγάλοι. Ομως η ιδέα μιας σκοτεινής οπής στην πραγματικότητα που ρουφάει ακόμα και το φως τις συναρπάζει (και μας γυρίζει στην περίφημη φράση του Αμλετ).
Την ερχόμενη εβδομάδα θα ασχοληθούμε με αυτό το θέμα, διατρέχοντας την πρόσφατη έκδοση «Μαύρες τρύπες. Το απόλυτο κβαντικό εργαστήριο» (μτφρ.: Σταύρος Πανέλης, εκδ. Τραυλός) δύο Αγγλων φυσικών του Πανεπιστημίου Μάντσεστερ, Μπράιαν Κοξ και Τζεφ Φόρσο.
Καλό Σαββατοκύριακο και μην ξεχνάτε αυτό που λέει ο Αμλετ: «Ο κόσμος διασαλεύτηκε»…
