Χρειάστηκε, λέει, «διόρθωση στην κτηνιατρική βάση δεδομένων» ώστε να μειωθεί το «ποσοστό επιλέξιμων θηλυκών ζώων». Εν τέλει, όμως, επετεύχθη η «ενεργοποίηση δικαιωμάτων βοσκότοπου». Διαβάζει κανείς τη δικογραφία στο κεφάλαιο που αναφέρεται στις –φορτικές, όπως φαίνεται– επικοινωνίες που είχε η βουλευτής Τρικάλων Κατερίνα Παπακώστα με τον επικεφαλής του oργανισμού διανομής των επιδοτήσεων. Διαβάζει και συνειδητοποιεί ότι η γραφειοκρατία δίνει τελικά λόγο ύπαρξης στον πολιτευτή-παράγοντα. Χωρίς αυτήν, και τα παράθυρά της, που επιτρέπουν «χεράτες» διευθετήσεις, δεν θα υπήρχε το «λειτούργημα» του αιρετού fixer.
Κρήτη, Θεσσαλία, Μακεδονία. Οι βουλευτές που εκλέγονται στις αγροτικές περιφέρειες είναι σοκαρισμένοι. Είναι αυτά που περιγράφονται στα εισαγγελικά πορίσματα ποινικά αδικήματα; Μα, η καθημερινότητά τους είναι ένας διαρκής κατακλυσμός από τέτοια αιτήματα. Αν δεν ακούν αυτές τις εκκλήσεις, τότε τι ρόλο παίζουν; Τι σόι «εκπρόσωποι» είναι;
Εντάξει, δεν είναι ίδιες όλες οι περιπτώσεις. Αλλο να ζητάς επιείκεια για έναν ατυχήσαντα επιδοτούμενο στο όριο των κανόνων. Κι άλλο να ζητάς να επιδοτηθούν βόδια που ξέρεις ότι δεν υπάρχουν. Η πολιτική κουλτούρα, όμως, στο περιβάλλον της οποίας ο βουλευτής οφείλει να λειτουργεί σαν «πύλη» του κράτους για τον ψηφοφόρο, δεν αλλάζει. Ακόμη και στις αστικές εκλογικές περιφέρειες, όπου στον ανταγωνισμό μετράει πολύ περισσότερο η προβολή στα media από την προσωπική επαφή, η αντιπροσώπευση νοείται από ένα μέρος του εκλογικού σώματος ως σχέση προσωπικής εντολής.
Ποια θεσμική αρχιτεκτονική θα μας σώσει από το ρουσφέτι;
Φταίει άραγε μόνο το σύστημα; Αν, όπως προτείνεται, αναγκάζαμε τους πολιτευτές να κάνουν διάλειμμα από την καριέρα τους, για να αναλάβουν υπουργικά καθήκοντα, θα κόβαμε τους πελατειακούς δεσμούς; Θα έμπαινε ο ρουσφετολόγος σε αναστολή; Δεν θα είχε προσδοκία επανεκλογής;
Κι αν καθιερώναμε το απόλυτο ασυμβίβαστο μεταξύ υπουργού και βουλευτή; Θα στεγανοποιούσαμε την εξουσία από πελατειακούς καταναγκασμούς. Ομως θα στερούσαμε από φορείς της την άμεση νομιμοποίηση που τώρα απολαμβάνουν. Θα περιορίζαμε την ανάγκη τους για λογοδοσία.
Αυτές οι σταθμίσεις αφορούν τη φύση του πολιτεύματος. Μάλλον είναι επικίνδυνο να επιχειρούνται στην καυτή ατμόσφαιρα που δημιουργεί ένα πολιτικό σκάνδαλο. Η «μεταρρυθμιστική» φούρια που προκύπτει από την ανάγκη διαχείρισης του πολιτικού κόστους οδηγεί σε θεσμικές ανορθογραφίες. Οδηγεί και στην ψευδαίσθηση ότι φταίνε πρωτίστως οι κανόνες. Οτι αν αλλάζαμε το εκλογικό σύστημα θα εκμαιεύαμε την επόμενη ημέρα και ένα άλλο προσωπικό. Οτι, μ’ ένα άρθρο, η τιμή της πολιτικής δεν θα κινδύνευε πια από τους πολιτικούς.
Οι αλλαγές μάλλον πρέπει να γίνουν ανάποδα. Προτού δούμε τη θεσμική αρχιτεκτονική, καλό είναι να έχουμε εγγυηθεί ότι το νέο σύστημα επιδοτήσεων δεν θα έχει «υποδοχές» για τα «χέρια». Προτού πειράξουμε το Σύνταγμα, να περάσουμε ένα χέρι τις ρωγμές του κράτους.
