Παλιό το εθνικό μας χούι και καταπώς φαίνεται αγιάτρευτο: Οταν γράφουμε την Ιστορία μας, την επίσημη, αυτή που διδάσκεται στα σχολεία και πλάθει συνειδήσεις, τη γράφουμε (και) διά της διαγραφής. Διαγράφουμε δηλαδή, αποσιωπούμε ή υποβαθμίζουμε αλγεινά περιστατικά και λυπηρές συμπεριφορές, ακόμα κι αν οι μαρτυρίες έχουν τη βαριά υπογραφή ανθρώπων που δεν ήταν απλώς αυτόπτες μάρτυρες αλλά πρωταγωνιστές των γεγονότων. Δεν εμπιστευόμαστε ούτε καν τα Απομνημονεύματα που μας κληροδότησαν εκείνοι που κατά τα λοιπά τούς τιμάμε ως ήρωες.
Αν, λ.χ., εμπιστευόμασταν τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη και όσα υπαγόρευσε στον Γεώργιο Τερτσέτη για να συντάξει τη «Διήγησι συμβάντων της ελληνικής φυλής από τα 1770 έως τα 1836», δεν θα εξακολουθούσαμε να ανασχηματίζουμε την Αλωση της Τριπολιτσάς παρακάμπτοντας ή μειώνοντας τη σημασία ενός «σφαγμού», έγκαιρα και έγκυρα ιστορημένου από τον ίδιο τον Γέρο του Μοριά. «Το ασκέρι οπού ήταν μέσα το Ελληνικό», λέει ο Κολοκοτρώνης, «έκοβε και εσκότωνε από Παρασκευή έως Κυριακή, γυναίκες, παιδιά και άνδρες 32.000· μία ώρα ολόγυρα της Τριπολιτσάς. Ενας Υδραίος έσφαξε 90. Ελληνες σκοτώθηκαν 100· έτζι επήρε τέλος. Τελάλη, να παύσει ο σφαγμός». Ή, σολωμιστί, στον «Υμνο»: «Φθάνει, / φθάνει· έως πότε οι σκοτωμοί;».
Τα 90 θύματα του Υδραίου μάς θυμίζουν τους δώδεκα «αιχμαλώτους εις την φυλακήν» του Μεσολογγίου «Τούρκους και Χριστιανούς», που έσφαξε ο Μήτρος Κασομούλης. Μας θυμίζουν δηλαδή τη θαυμαστή ειλικρίνεια του ενθυμηματογράφου αδερφού του Νικόλαου, που δεν δίστασε να καταγράψει το αλγεινό γεγονός: «Ο αυτάδελφός μου Μήτρος Κασομούλης […] έτρεξεν και έκοψεν δώδεκα μόνος του εις την ακρογιαλιά. Ηλθεν καθημαγμένος από τα πόδια εις το κεφάλι, χαρούμενος. Ετρόμαξεν η ψυχή μου· τον επίπληξα διότι μόνος αυτός επιχειρίσθη, ως πελεκάνος, να κόψη τόσους».
Στον Καιάδα της λήθης
Είναι απίθανο να παραδειγματιστεί ποτέ ο συνήθης πανηγυρικός στόμφος από την ειλικρίνεια του Κασομούλη ή να μαθητεύσει στο σεμνό ήθος που αποπνέει το διήγημα του Γιάννη Βλαχογιάννη «Ετσι ήτανε». Θα συνεχίσει λοιπόν να παραβλέπει και να παρασιωπά τα Απομνημονεύματα των αγωνιστών που μετρήθηκαν ανάμεσα στους πολιορκημένους του Μεσολογγίου: του Νικόλαου Κασομούλη, του Σπυρομίλιου, του Αρτέμιου Μίχου, του Πέτρου Στεφανίτση. Οσα καταγράφουν, με διαφορετικό ύφος και τόνο, για τα περιστατικά φιλοπρωτίας, απληστίας, μαυραγοριτισμού και επιβολής του «δικαίου της πυγμής» από την πλευρά των ισχυρότερων οπλαρχηγών (κυρίως των Σουλιωτών), κρίνονται ανεπιθύμητα, αφού αντιβαίνουν στην αναδρομικά εξωραϊστική εθνική αφήγηση.
«Συσκέψεως γενομένης μεταξύ των σωματαρχών και της Διευθυντικής Επιτροπής», γράφει ο Μίχος, αναφερόμενος στην άγρια περίοδο που οι πολιορκημένοι άρχισαν «να τρέφωνται με το κρέας των εν τη πόλει ίππων, όνων, κυνών, γαλών, μυών κ.λπ. και εκ θαλασσίων καρκίνων και χόρτου, εκ των αρμυρίθρων λεγομένων», «ενεκρίθη να γενή καταμέτρησις του στρατού, και επί της καταμετρήσεως ταύτης να ενεργήται του λοιπού και η διανομή». Ποια η αιτία; «Μεγάλη κατάχρησις εγίγνετο παρά τινων σωματαρχών, οίτινες ελάμβαναν μερίδας τετραπλασίας των όσων πραγματικώς είχον ανδρών». Είχες 70 ενόπλους στον «λόχο» σου, δήλωνες όμως 100, στερώντας τις παραπανίσιες σου μερίδες από τους λιγότερο ισχυρούς.
Στην άρση ή έστω στην άμβλυνση των διαφορών και των διακρίσεων απέβλεπε η συγκρότηση της «Αδελφότητος Φιλοδικαίων». Οπως γράφει ο Αλέξης Πολίτης στο επίμετρο του βιβλίου «Με το σπαθί εις το χέρι και με το ντουφέκι στο πολιορκημένο Μεσολόγγι», όπου αναδημοσιεύονται οι μεσολογγίτικες σελίδες του Κασομούλη, «η διάκριση ανάμεσα στους Σουλιώτες και τους άλλους –Ρουμελιώτες, Ηπειρώτες, Μεσολογγίτες–, είχε αρχίσει να προκαλεί αντιδράσεις», με «πιο οργανωμένη αντίδραση» τη δημιουργία της «Αδελφότητας».
Τους σκοπούς της φανερής εταιρείας τούς καταγράφει ο Σπυρομίλιος στα «Απομνημονεύματα της δευτέρας πολιορκίας του Μεσολογγίου»:
«Το ασκέρι οπού ήταν μέσα το Ελληνικό», λέει ο Κολοκοτρώνης στον Τερτσέτη, «έκοβε και εσκότωνε από Παρασκευή έως Κυριακή, γυναίκες, παιδιά και άνδρες 32.000· μία ώρα ολόγυρα της Τριπολιτσάς. Ενας Υδραίος έσφαξε 90. Ελληνες σκοτώθηκαν 100· έτζι επήρε τέλος. Τελάλη, να παύσει ο σφαγμός».
«α) Αγάπη μεταξύ των αδελφών· και αν τυχόν υπήρχε μεταξύ εις αδελφούς προτέρα έχθρα να την λησμονήσουν.
β) Πίστις εις την πατρίδα, διά την ελευθερίαν της οποίας χρείας τυχούσης να χύση το αίμα του, να θυσιάση και την κατάστασίν του.
γ) Ισότης μεταξύ των αδελφών.
δ) Μυστικόν να μη υπάρχη μεταξύ των αδελφών εκτός μόνον εις τα οικεία.
ε) Βοήθειαν αμοιβαίαν εις τους αδελφούς αίματος και καταστάσεως».
Τα μέλη της εταιρείας, σύμφωνα με το Σύνταγμά της, «θεωρούνται προς αλλήλους ως αδελφοί, χωρίς διάκρισίν τινα αξιώματος ή πλούτου». «Μέσα εις την Αδελφότητα», θυμάται ο Κασομούλης, «δεν διεκρίνετο “Σουλιώτης” και “Ρουμελιώτης”, παρά ομόνοια και αγάπη των αξιωματικών ήτον τα χαρακτηριστικά της· ώστε και πολλούς θανασίμους εχθρούς αναμεταξύ των, από παλαιά πάθη, συνήργησαν να τους ενώσουν· και έβλεπες τόσον σφικτά αγαπημένους τους δύο πρώτους εχθρούς αξιωματικούς, ώστε τούτο έκαμνε μεγάλην εντύπωσιν».
«Ετάραξε πολλούς»
Στις 28 Νοεμβρίου 1825 η «Αδελφότης» ανακοίνωσε επίσημα, με τις υπογραφές των 45 ιδρυτικών μελών της (ανάμεσά τους και ο Γρηγόρης Λιακατάς, που σκοτώθηκε υπερασπίζοντας το νησάκι του Ντολμά, κοντά στο Αιτωλικό, στις 26.2.1826), την ίδρυσή της στη Διευθύνουσα τα της Δυτικής Χέρσου Ελλάδος Επιτροπή, υποβάλλοντας και τα έγγραφα που προσδιόριζαν τον σκοπό της. Η Επιτροπή πληροφόρησε την Προσωρινή Διοίκηση της Ελλάδας ότι «η σύστασις αυτής [της εταιρείας] ετάραξε πολλούς των ενταύθα σημαντικωτέρων οπλαρχηγών», και επιπλέον απάντησε στην Αδελφότητα. «Η σχετική όμως απάντησίς της», παρατηρεί ο Ανδρέας Ιω. Σώκος στο βιβλίο του «Αδελφότης Φιλοδικαίων, Μεσολόγγι 1825-1826», «αντί να δοθή προς την Εταιρείαν, απευθύνθηκε προσωπικά προς τον Μάγερ», εμπνευστή της «Αδελφότητας», όπως και ο Σπυρομίλιος.
«Δεν αποβλέπομεν, Κύριοι, να συστήσωμεν Κράτος επί Κράτους», ανταπαντά ο Μάγερ στις 10.12.1825, «αλλ’ αγωνιζόμεθα να καταστήσωμεν πλέον βεβαίαν και επίμονον την προς αλλήλους αγάπην, να καταρρίψωμεν εις τα βάθη της θαλάσσης τα αξιοθρήνητα πάθη, τα οποία προήγαγον τοσαύτας συμφοράς, να κατασταθώμεν πολίται ενάρετοι. […] Ούτε ταραχοποιών ανθρώπων ένωσις είμεθα, ούτε την κοινήν ευταξίαν να καταστρέψωμεν σκοπούμεν. […] Πολλοί μεταξύ ημών εχθρευμένοι αιωνίως από πνεύμα φονικής εκδικήσεως, εφιλιώθησαν και ηγαπήθησαν».Από τον Κασομούλη γνωρίζουμε ότι η Αδελφότητα «είλκυσεν [μέλη] και από της β΄ τάξεως οπλαρχηγούς παλαιούς και νέους», από δε τον Σπυρομίλιο ότι «οι περισπασμοί των αντιφρονούντων και η ενασχόλησις του πολέμου την εμπόδιζον να προοδεύση πλέον», μετά το αρχικό φούντωμα. Στην απαράμιλλης γενναιότητας Εξοδο, 10 Απριλίου, ανήμερα Λαζάρου, τους περίμενε όλους αδερφωμένους η Δόξα.
