«Γράφω επειδή υπάρχει ένα ψέμα που θέλω να ξεσκεπάσω, κάποιο γεγονός στο οποίο θέλω να επιστήσω την προσοχή. Και η πρώτη μου έγνοια είναι να με ακούσουν». Ως προς αυτό ο Τζορτζ Οργουελ δεν πρέπει να έχει κανένα παράπονο. Τα έργα του δεν έπαψαν ποτέ να είναι σημεία αναφοράς, να εμπνέουν την καλλιτεχνική δημιουργία (κυρίως τον κινηματογράφο), να συγκαταλέγονται σε εκείνα που άσκησαν μεγάλη επιρροή στον 20ό, συνεχίζοντας ακάθεκτα και στον 21ο αιώνα. Οπως και οι σκέψεις του, οι ημερολογιακές σημειώσεις του. Ο διακεκριμένος ντοκιμαντερίστας Ραούλ Πεκ είχε μια λαμπρή ιδέα. Με άξονα τα δύο τελευταία μυθιστορήματά του –τη «Φάρμα των ζώων» (1945) και το «1984» (1949)–, εφορμά στη σύγχρονη δυστοπία, οργώνοντας με οίστρο την πραγματικότητα. Καθώς ακούγονται οι σκέψεις του Οργουελ για την απολυταρχία και τον ολοκληρωτισμό, μέσα από την απομόνωσή του στη νήσο Τζούρα της Σκωτίας το 1946, όπου έδινε τη μάχη του με τη φυματίωση ενώ έγραφε το «1984», στην οθόνη παρελαύνουν μερικές από τις χειρότερες στιγμές του αιώνα, αναμεμειγμένες με σκηνές από ταινίες και ρεπορταζιακές εικόνες της πολιτικής επικαιρότητας. Το ντοκιμαντέρ «Οργουελ: 2+2=5» (που προβάλλεται στις αίθουσες), όσο αποστομωτικό είναι στις ιδέες, στις εναλλαγές και στη σύνθεσή του, άλλο τόσο ο πληθωρισμός του αποδυναμώνει, μερικές φορές, την ένταση και τη δυναμική του. Ομως, το αποτέλεσμα δεν παύει να είναι καταιγιστικά αποκαλυπτικό. Και η σύνδεσή του με όσα διαλύουν τον κόσμο μας σήμερα, ψεύδη και πλαστές ιδεολογίες, λαϊκισμός, προπαγάνδα, δήθεν πατριωτισμός, εξαιρετικά επίκαιρη.
Στην πρόσοψη του υπουργείου Αλήθειας είναι αναρτημένες διάφορες φράσεις. Μία από αυτές: Η άγνοια είναι δύναμη. Ο Ουίνστον Σμιθ υφίσταται βασανιστήρια για να αποδεχθεί ότι δύο και δύο δεν κάνουν τέσσερα, αλλά πέντε. Ο Τραμπ μέσα στο οργουελικό σύμπαν του «1984» ταιριάζει γάντι. Ποιος αμφιβάλλει ότι αυτό που έγραφε ο Οργουελ τη δεκαετία του ’40 δεν επιβεβαιώνεται, για μια ακόμη φορά, στον 21ο αιώνα; «Αν ο ηγέτης πει για κάποιο γεγονός “δεν συνέβη ποτέ”, τότε δεν συνέβη. Αν πει ότι δύο και δύο κάνουν πέντε, τότε, ναι, 2+2=5. Και αυτό με φοβίζει περισσότερο από τις βόμβες».
Ποιος αμφιβάλλει ότι αυτό που έγραφε ο Οργουελ τη δεκαετία του ’40 δεν επιβεβαιώνεται στον 21ο αιώνα; «Αν ο ηγέτης πει για κάποιο γεγονός “δεν συνέβη ποτέ”, τότε δεν συνέβη. Αν πει ότι δύο και δύο κάνουν πέντε, τότε, ναι, 2+2=5. Και αυτό με φοβίζει περισσότερο από τις βόμβες».
Το οργανωμένο ψεύδος των απολυταρχικών κρατών δεν είναι ένα προσωρινό τέχνασμα, υποστηρίζει ο Βρετανός συγγραφέας. «Είναι στοιχείο εγγενές στον απολυταρχισμό, κάτι που θα συνεχιζόταν ακόμα κι αν τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και η μυστική αστυνομία έπαυαν να είναι αναγκαία. Ο απολυταρχισμός απαιτεί τη συνεχή αλλοίωση του παρελθόντος, της αντικειμενικής αλήθειας». Στην οθόνη, ο τραμπικός όχλος εισβάλλει στο Καπιτώλιο, η φωνή του ηγέτη του τον επαινεί, ενώ το γεγονός για ένα μέρος των ψηφοφόρων του θεωρείται «κατασκευασμένο» από το FBI.
Ηγέτες που έχουν αφήσει το αιματηρό ίχνος τους στην ιστορία, πραξικοπήματα, εμφύλιοι, σφαγές, πόλεμοι και καταστροφές έχουν τη θέση τους στο ντοκιμαντέρ του Ραούλ Πεκ, παραγωγής 2025. Ο Στάλιν, ο Πινοσέτ, ο Μάρκος, ο Πούτιν, ο πρόεδρος της Ουγκάντας, ο Ορμπαν, το καθεστώς της Μιανμάρ, η Βιρμανία, το Ιράκ, οι μουλάδες του Ιράν, έως η Ουκρανία και η Γάζα, με σκηνές από ταινίες του Κεν Λόουτς αλλά και από το «Minority report» του Σπίλμπεργκ. «Αφού η απόλυτη αλήθεια δεν επιτυγχάνεται, ένα μεγάλο ψέμα δεν είναι χειρότερο από ένα μικρό», γράφει ο Οργουελ. «Το απολυταρχικό καθεστώς είναι ουσιαστικά μια θεοκρατία. Η άρχουσα κάστα του για να διατηρήσει τη θέση της πρέπει να θεωρείται αλάθητη». Και επειδή ουδείς αλάθητος, αναδιατάσσει την πραγματικότητα στα μέτρα της. Κάπως έτσι και «ο πόλεμος είναι ειρήνη».
