Η κανονική ζωή, όπως την ξέραμε στην Ελλάδα και στην Ευρώπη, κλονίζεται στην εποχή μας από δύο μεγάλες εξελίξεις, που κυριαρχούν στην πολιτική και στη δημόσια σφαίρα: αφενός η γεωπολιτική αστάθεια, με τους πολέμους που επιφέρει, και αφετέρου η τεχνητή νοημοσύνη, που θα αλλάξει την οικονομία με τρόπους που δεν μπορούμε να προβλέψουμε.
Υπάρχει όμως μια τρίτη μεγάλη εξέλιξη που δεν τη συζητάμε αρκετά και δεν προετοιμαζόμαστε για την επίδρασή της στην οικονομία, στο κοινωνικό κράτος, αλλά και στην οικογενειακή ζωή: είναι η αύξηση στη μέση διάρκεια ζωής. Η αύξηση είναι σταθερή εδώ και πολλές δεκαετίες σε όλο τον κόσμο, με προσωρινή διακοπή στα δύο χρόνια της πανδημίας. Στην Ελλάδα, παρά τη βαθιά οικονομική κρίση που εκδηλώθηκε το 2009, το προσδόκιμο ζωής αυξήθηκε από 80,2 έτη που ήταν το 2009 σε 83,1 το 2025. Στη μακροχρόνια αυτή τάση συμβάλλουν η πρόοδος στην ιατρική και στις βιοεπιστήμες, αλλά και συνειδητές αλλαγές στον τρόπο ζωής, όπως είναι η καλύτερη διατροφή και περισσότερη άσκηση. Πολλοί επιστήμονες προβλέπουν ότι η μέση διάρκεια ζωής το 2050 θα έχει αυξηθεί ακόμα κατά 5 έτη συγκριτικά με το 2025 και ότι 15%-20% των γυναικών που είναι σήμερα 20 ετών στην Ευρώπη θα ζήσουν μέχρι τα 100.
Ολοι μας, σχεδόν, θέλουμε να ζήσουμε περισσότερο, εμείς, οι γονείς και τα παιδιά μας. Αλλά προφανώς δεν θέλουμε τα τελευταία δέκα χρόνια αυτής της πιο μακριάς ζωής να είναι μέσα στη φτώχεια, στη μοναξιά ή στην αρρώστια. Και δεν θέλουμε να γίνουμε μεγάλο βάρος στα παιδιά μας επειδή θα ζήσουμε πιο πολύ. Από την άλλη, οι εβδομηντάρηδες και ογδοντάρηδες που διατηρούν τη διανοητική τους υγεία μπορούν να είναι πολύ χρήσιμοι για την οικονομία και την κοινωνία, είτε με αμειβόμενη είτε με εθελοντική εργασία.
Αυτή η μεγάλη πρόκληση και ευκαιρία πρέπει να γίνει κεντρικό θέμα στον δημόσιο διάλογο, στην κυβερνητική πολιτική και στις κινήσεις των πολιτών για τα επόμενα χρόνια. Χρειαζόμαστε πρωτοβουλίες σε τέσσερις τουλάχιστον άξονες.
Πρώτο, επιμόρφωση. Οι ηλικιωμένοι που θέλουν να παραμείνουν παραγωγικοί πρέπει να εξοικειωθούν με νέα τεχνολογικά εργαλεία, όπως οι «πράκτορες» της τεχνητής νοημοσύνης, ή με τις πρακτικές δεξιότητες που απαιτεί μια νέα εργασία, όπως η φροντίδα για συνομηλίκους που έχουν ανάγκη.
Δεύτερο, ευκαιρίες για εργασία. Οι εργοδότες να προσλαμβάνουν ανθρώπους τρίτης ηλικίας και να αξιοποιούν τη συσσωρευμένη εμπειρία τους. Το κράτος να ενισχύσει με φοροαπαλλαγές αυτή την απασχόληση. Οι μη κυβερνητικές οργανώσεις να οργανώσουν συνεργατικές ομάδες ηλικιωμένων που να προσφέρουν αμειβόμενες υπηρεσίες σε επιχειρήσεις και σε καταναλωτές.
Οι εργοδότες να προσλαμβάνουν ανθρώπους τρίτης ηλικίας και να αξιοποιούν τη συσσωρευμένη εμπειρία τους. Οι ΜΚΟ να οργανώσουν συνεργατικές ομάδες ηλικιωμένων που να προσφέρουν αμειβόμενες υπηρεσίες σε επιχειρήσεις και σε καταναλωτές.
Τρίτο, συγκατοίκηση. Αν οργανωθεί σωστά, η συγκατοίκηση προσφέρει καλές υλικές συνθήκες σε σπίτια που συνδυάζουν την ιδιωτικότητα με τη συναναστροφή και, το κυριότερο, δίνουν ευκαιρία για νέες φιλίες και κοινωνικές επαφές, πράγμα που συμβάλλει πολύ στην ψυχική υγεία και στην ευδαιμονία.
Τέταρτο, κοινωνικές προσδοκίες. Οι ηλικιωμένοι να αναγνωρίζονται ως ενεργά και πολύτιμα μέλη της κοινωνίας, όχι ως ομάδα που χρειάζεται «προστασία». Τα Κέντρα Ανοιχτής Προστασίας Ηλικιωμένων (ΚΑΠΗ), που ιδρύθηκαν πριν από σαράντα χρόνια και βελτίωσαν την ποιότητα ζωής για πολλούς, ίσως σήμερα πρέπει να γίνουν Κέντρα Απασχόλησης και Συμμετοχής. Και οι εργαζόμενοι ογδοντάρηδες να γίνουν πρότυπα (role models).
Η Ελλάδα μπορεί να πρωτοπορήσει σε όλα αυτά. Εχουμε, συγκριτικά με τον υπόλοιπο κόσμο, πολύ μεγάλο ποσοστό κατοίκων μεγάλης ηλικίας και παράλληλα ένα περιβάλλον ζωής που προσελκύει συνταξιούχους από όλη την Ευρώπη. Πολλοί Ελληνες που εργάζονται στο εξωτερικό επιστρέφουν όταν ολοκληρώσουν την καριέρα τους κι έχουν μεγάλη διάθεση για προσφορά εδώ. Και ήδη υπάρχουν πρωτοποριακές πρωτοβουλίες, όπως το Ελληνικό Κέντρο Μακροβιότητας, το Ελληνικό Ινστιτούτο Υγιούς Μακροζωίας και ο Πανελλήνιος Σύλλογος Ωφελούμενων Συγκατοίκησης Φίλων 60±.
Σε είκοσι χρόνια, καλά να είμαστε να τα ξαναπούμε.
*Ο κ. Αρίστος Δοξιάδης είναι ομότιμος εταίρος στο κεφάλαιο επενδύσεων τεχνολογίας Big Pi και μέλος του Ελληνικού Κέντρου Μακροβιότητας.
