Αιχμαλωτιστήκαμε. Εχουμε γίνει μέρος μιας «καμπαρετίστικης διαστροφής». Ενός «δόλιου θεάτρου», που στο τέλος μπορεί και να μας λείψει. «Η επιστροφή στη σοβαρότητα θα είναι οδυνηρή. Θα πρέπει να συμφιλιωθούμε ξανά με την ανία».
Πρωταγωνιστής και αυτουργός του εθισμού μας είναι ο Τραμπ. Καμπαρέ του είναι ο κόσμος. Το λέει πολύ ωραία ο Πέτερ Σλότερνταϊκ στην Zeit. Ο καταιγισμός των ερεθισμάτων που παράγει η τραμπική εξουσία μάς έχει πάρει ομήρους στη μαύρη της σαγήνη. Ωμές απειλές και κρατικά μυστικά στη φόρα. Πόλεμοι και ξανά πόλεμοι. Διακηρύξεις ειρηνευτικών προθέσεων και τελεσίγραφα. Ενας κόσμος σε ατελεύτητο θυμικό αναβρασμό, με τον πρόεδρο επί σκηνής να αναρριπίζει ακατάπαυστα τους χειρότερους φόβους μας, ανοιγοκλείνοντας τον διακόπτη της βίας.
Πώς να μείνεις ασυγκίνητος; Πώς να μην αρχίσεις κιόλας, όπως ο Γερμανός φιλόσοφος, να σκέφτεσαι την ώρα της αποτοξίνωσης από αυτή τη σκηνοθεσία της διεθνούς πολιτικής σαν διαρκές υπεθέαμα; Τι θ’ απογίνουμε χωρίς τον Τραμπ; Θα βαρεθούμε.
Τα πράγματα είναι μάλλον χειρότερα απ’ ό,τι υπαινίσσεται η απόπειρα θεατρικής ερμηνείας του τραμπισμού. Η παράσταση στο (κανονικό) καμπαρέ έχει δομή: σκηνή και κοινό, αρχή και τέλος. Το ασυνάρτητο τραμπικό «θέαμα» όμως έχει επιφέρει μια δομική αλλαγή στον μηχανισμό πρόσληψης του κόσμου. Εχει επιβάλει στον τρόπο που τον αντιλαμβανόμαστε την αρχιτεκτονική των σόσιαλ μίντια. Μας αναγκάζει, με την ταχύτητά του, να «σκρολάρουμε» πάνω στα γεγονότα, όπως γλιστράμε πάνω στις αντανακλάσεις τους που ρέουν στο feed μας. Την πολιτική –και πολεμική– πραγματικότητα, που εκτυλίσσεται σαν λυτή αλυσίδα από reels, δεν μπορείς να την αφηγηθείς. Δεν μπορείς να την πιάσεις. Να τη συλλάβεις και να την ερμηνεύσεις.
Αυτού του είδους η ανάλυση υποβάλλει την ιδέα ότι το νέο καθεστώς είναι πρωτίστως ένα αισθητικό φαινόμενο. Ο ηγεμών είναι περφόρμερ. Εχει το χάρισμα του αυτοσχεδιασμού και, αυτοσχεδιάζοντας, αδειάζει την πολιτική από νόημα.
Η μεταφορά όμως είναι παραπλανητική. Το θέατρο δεν είναι η ουσία του καθεστώτος. Είναι η μέθοδός του. Στις 7.04 το πρωί της Δευτέρας (ώρα Νέας Υόρκης) ο Τραμπ «ανακοινώνει» με ανάρτηση στο Truth Social ότι βρίσκεται σε «εποικοδομητικές διαπραγματεύσεις» με το Ιράν. Δεκαπέντε λεπτά πριν από την ανάρτησή του, στις 6.49, κάποιοι «παίζουν» μισό δισ. δολάρια σε παράγωγα πετρελαίου – σύμφωνα με το ρεπορτάζ των Financial Times. «Είναι μια ώρα που συνήθως η αγορά είναι αρκετά ήσυχη», θα παρατηρήσει ο ρεπόρτερ των FT Τζορτζ Στιρ. «Αυτό έχει φουντώσει τις υποψίες ότι κάποιοι παίζουν περιέργως πολύ “επικαίρα” στοιχήματα λίγο πριν από σημαντικές ανακοινώσεις του Λευκού Οίκου». Είχε προηγηθεί μια σειρά ομοίως πολύ «επίκαιρων» στοιχημάτων μέσω της πλατφόρμας προβλέψεων Polymarket πριν από την αμερικανική επέμβαση στη Βενεζουέλα.
Λίγη ώρα μετά την ανάρτηση της Δευτέρας, η Τεχεράνη διέψευδε τον Τραμπ, οδηγώντας πάλι στα ύψη τις τιμές του πετρελαίου. Το καμπαρέ των αλυσιδωτών εναλλαγών είχε τεθεί σε κίνηση. Οχι για να τέρψει ή να αποπροσανατολίσει το παγκόσμιο κοινό του. Αλλά για να ασκήσει τη δραστική του επήρεια στις αγορές.
Η διάσπαση προσοχής που προκαλεί η σοσιαλμιντιοποίηση της πραγματικότητας δεν είναι αθέλητη συνέπεια μιας ιδιοσυγκρασίας. Είναι όπλο της εξουσίας. Η ασυναρτησία είναι στρατηγική.
Φαίνεται σαν την παλιά μέθοδο: Ο γελωτοποιός καλύπτει τις δουλειές του βασιλιά. Μόνο που τώρα γελωτοποιός και βασιλιάς είναι το ίδιο πρόσωπο. Καμπαρέ και πολιτική είναι η ίδια μπίζνα.
Αφομοιώσεις
Κυβέρνησαν μαζί. Αλλά και προτού κυβερνήσουν, πιασμένοι στον χορό του μιμητικού ανταγωνισμού –του διπολισμού–, το ένα κόμμα είχε ξεβάψει πάνω στο άλλο. Το ΠΑΣΟΚ είχε πάρει από τη Ν.Δ. τον ευρωπαϊκό προσανατολισμό. Η Ν.Δ. είχε υποκλέψει από το ΠΑΣΟΚ τη δημαγωγική του τεχνογνωσία. Τα δύο μεγάλα κόμματα ήταν από καιρό έτοιμα για τη χύτευση που επεβλήθη βιαίως στο καμίνι της χρεοκοπίας. Εκτοτε, πολλά στελέχη ακολούθησαν τον δρόμο που οδηγούσε από το μεγάλο θύμα της κρίσης (το ΠΑΣΟΚ) στο ομόλογο σχήμα που είχε διατηρήσει μέγεθος κυβερνητικού κόμματος (τη Ν.Δ.). Οι μετακινήσεις αυτές δεν έμοιαζαν τόσο με αποστασία όσο με τον φυσικό ρου της Ιστορίας. Η ζέση με την οποία το ΠΑΣΟΚ επιχειρεί διαρκώς να αποκηρύξει τη Ν.Δ. πιστοποιεί αυτή την εγγύτητα. Θέλουν να ξορκίσουν αυτό που απειλεί να τους αφομοιώσει.
