Το 2017 στις κάλπες για την Κεντροαριστερά ψήφισαν 211.000. Αναγέννηση. Ριστάρτ! Το 2021 ψήφισαν 270.000. Σεισμός! Αναζωογόνηση! Το 2024 στην εσωκομματική κάλπη για την προεδρία του ΠΑΣΟΚ προσήλθαν 303.000 ψηφοφόροι. Ρεκόρ! Μήνυμα της βάσης! Ο λαός διψάει για εναλλακτική.
Ετσι και τώρα. Το ΠΑΣΟΚ μετράει τη βάση του και ενθουσιάζεται, επειδή στην κάλπη για την εκλογή συνέδρων έσπευσαν 170.000 μέλη του. Ο αριθμός δεν είναι, φυσικά, αμελητέος. Δείχνει ότι το κόμμα διατηρεί τον σκελετό του. Είναι ακόμη ζωντανό στις τοπικές κοινωνίες – κυρίως της περιφέρειας. Αλλά μήπως αυτό είναι τελικά μια συνθήκη καθήλωσής του; Μήπως η αντοχή του κελύφους στεγανοποιεί το ανθρώπινο υλικό που περιέχει;
Αυτή η συνθήκη αντανακλάται έως ένα βαθμό και στα πρόσωπα. Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ έχει αποδείξει επανειλημμένα την απαράμιλλη ικανότητά του να δικτυώνεται και να κερδίζει το στενό κομματικό ακροατήριο – να το «ελέγχει» όπως λέγεται στη γλώσσα ποιμενικού εξουσιασμού της «φάρμας». Είναι κυρίαρχος εντός. Αλλά εκτός δεν επιζεί τίποτε από την «οικιακή» του σαγήνη.
Πολύ καλοί για αυτοσυντήρηση, αλλά μόνο.
Το ίδιο ισχύει, λίγο ή πολύ, και για τους υπόλοιπους αστέρες του πασοκικού στερεώματος. Τα όρια της λάμψης τους είναι τα όρια του κόμματος. Ξεχωριστό παράδειγμα ο νεότερος των δελφίνων, Μανώλης Χριστοδουλάκης. Δικτυωμένος κι αυτός από νωρίς, χάρη στο χρίσμα που του είχε απονείμει η προηγούμενη ηγεσία, επιχειρεί τώρα, ύστερα από έναν ατυχή συνεταιρισμό με τον Δούκα, την εσωκομματική του αυτονόμηση. Μέσα στο θερμοκήπιο του ΠΑΣΟΚ φαντάζει νέος και φέρελπις. Ποιος όμως αντέχει να τον ακούει εκτός του κόμματος; Ποιος τον ξέρει; Ποιον συγκινεί;
Πού οφείλεται αυτή η απόσταση; Γιατί τα επιτυχημένα στελέχη του ΠΑΣΟΚ δεν μπορούν να μετατρέψουν την εσωκομματική τους επιτυχία σε κοινωνική απήχηση; Οπως δείχνει η συμμετοχή στις προσυνεδριακές κάλπες, ίσως φταίει η ανθεκτικότητα του πολιτικού οργανισμού, που διαπλάθει δαρβινικώς τα στελέχη του, ώστε να αποκτούν δεξιότητες συμβατές με την αυτοσυντήρηση του βιοτόπου.
Το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται διαρκώς σε «προσυνεδριακή» κατάσταση – σε έναν αέναο ανταγωνισμό για τον εσωτερικό «έλεγχο». Οποιος γυμνάζεται από μικρός σε αυτό το παίγνιο –όποιος μαθαίνει ότι αυτό είναι η πολιτική– δεν είναι εύκολο μετά να αρθεί πάνω από τη μάντρα. Είναι επιδέξιος homo pasocus. Καλός στο να επιβιώνει εκεί. Αλλά στον έξω κόσμο μοιάζει ξύλινος και ψεύτικος – όχι επειδή υποκρίνεται, αλλά επειδή μπορεί να μιλήσει μόνο την εργαλειακή γλώσσα του διαρκούς προσυνεδρίου.
Το ΠΑΣΟΚ παραμένει ένα πολιτικά πλούσιο κόμμα. Αλλά το πολιτικό του συνάλλαγμα δεν περνάει εκτός των τειχών του. «Παράγει» στελέχη. Αλλά τα στελέχη του δεν μαθαίνουν πώς να μην είναι τακτικιστές. Δεν ξέρουν πώς να μην είναι παράγοντες.
