Η ιστορία της ανθρωπότητας, αλλά και κάθε έθνους χωριστά, είναι μια αλυσίδα από αλλεπάλληλα «Ποτέ πια!». Εκατοντάδες πόλεμοι πλήγωσαν βαθιά τον πλανήτη μετά τον Δεύτερο Μεγάλο Πόλεμο, η πικρότατη μνήμη του οποίου, μνήμη αβυσσαλέας βαρβαρότητας και εφιαλτικών γενοκτονιών, υποτίθεται ότι θα λειτουργούσε παιδευτικά, αποτρεπτικά, και θα οδηγούσε στην παγίωση της ειρήνης και στην εμπέδωση της φιλίας των λαών και της συνεργασίας των κρατών. Αλλά τα ίδια ακριβώς λέγονταν και μετά τον Α΄ Παγκόσμιο, αυτόν που πρώτος αποκλήθηκε «Μεγάλος».
Πόλεμοι διεθνείς και εμφύλιοι. Πόλεμοι απροκάλυπτα κυνικοί, κατακτητικοί, αλλά και «ιδεολογικοί», δήθεν προς υπεράσπιση της δημοκρατίας από τους επάρατους κομμουνιστές. Πόλεμοι αποικιοκρατικοί, για τα συμφέροντα παλαιών και νέων αυτοκρατοριών (της αμερικανικής, της βρετανικής, της σοβιετικής και της διαδόχου της, της ρωσικής), αλλά και απελευθερωτικοί.
Από κάποια στιγμή κι έπειτα, στην παλέτα προστέθηκαν οι «ιδεαλιστικοί» πόλεμοι, οι «ανθρωπιστικοί», οι «ηθικοί», οι «εκδημοκρατιστικοί».
Ψευτοδιλήμματα
Οι κατάφωρα ψευδεπίγραφοι, οι στρατάρχες των οποίων επιχειρούσαν να εγκλωβίσουν την οικουμένη στα στενά ψευτοδιλημμάτων, ανυπόστατων στο πεδίο της απλής λογικής· του είδους «είστε με τον Σαντάμ ή με το Καλό;», «είστε με τον Μιλόσεβιτς ή με το Καλό;», «είστε με τον Καντάφι ή με το Καλό;». Το «Καλό», αυτονοήτως, ήταν οι ίδιοι – ο Μπους ο Αλφα και ο Μπους ο Βήτα δηλαδή, ο Τόνι Μπλερ και όλοι οι υπόλοιποι μιας κουστωδίας χυδαία ψευδόμενης.
Τώρα; Τώρα που επιστρατεύουμε αμήχανοι για μυριοστή φορά το «κουτί της Πανδώρας» και τον «ασκό του Αιόλου» για να περιγράψουμε τα απερίγραπτα, μας βομβαρδίζουν με το ίδιο πάνω-κάτω δίλημμα: «Είστε με τους μουλάδες ή με το Καλό;». Θαρρείς και είναι των αδυνάτων αδύνατο να μην είσαι (ταυτόχρονα) ούτε με τους μουλάδες και τη θεοκρατική τυραννία τους, που μισεί την ελευθερία και το ίδιο το ανθρώπινο πρόσωπο (εξ ου και η εντολή να κρύβουν οι γυναίκες τη μορφή τους), ούτε με το «Καλό», όταν αυτό το εκπροσωπούν ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου. Ενας ακροδεξιός πλανητάρχης απύθμενα αντιδημοκράτης και μεγαλομανής, που, όταν δεν του δόθηκε το Νομπέλ Ειρήνης, μας το ξέκοψε ότι «πλέον δεν έχει κανέναν λόγο να δρα ειρηνικά». Και ένας ακροδεξιός πρωθυπουργός, καταζητούμενος για εγκλήματα πολέμου και για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, που ψεύδεται όσο εύκολα ανασαίνει.
Ή μήπως πρέπει να πάψουμε να θυμόμαστε το μακέλεμα της Γάζας και την εξόντωση μυριάδων παιδιών, υπό τον φόβο μη μας καταλογίσει «αντισημιτισμό» η ισραηλινή προπαγάνδα και όσοι συμμερίζονται ανεπιφύλακτα τους ισχυρισμούς και τα αξιώματά της; Και μήπως, επιπλέον, οφείλουμε να θεωρήσουμε απλό αστεϊσμό την άποψη του Αμερικανού πρεσβευτή στο Ισραήλ Μάικ Χάκαμπι, διατυπωμένη σε συνέντευξή του στον συμπατριώτη του δημοσιογράφο Τάκερ Κάρλσον, στις 21.2.2026, ότι το Ισραήλ έχει «βιβλικό δικαίωμα» να καταλάβει ολόκληρη τη Μέση Ανατολή ή, τουλάχιστον, τη μερίδα του λέοντος; «Θα ήταν μια χαρά αν το Ισραήλ τα έπαιρνε όλα», μέχρι τον Τίγρη και τον Ευφράτη, είπε και ελάλησε ο αυτάδελφος του Τραμπ. Ολοι τους, σίγουρα, κοιμούνται με τη Βίβλο στο μαξιλάρι τους.
«Είστε με τους μουλάδες ή με το Καλό;». Θαρρείς και είναι των αδυνάτων αδύνατο να μην είσαι (ταυτόχρονα) ούτε με τους μουλάδες ούτε με το «Καλό», όταν αυτό το εκπροσωπούν ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου.
Τα τέλη του 20ού αιώνα και οι αρχές του 21ου μάς εξοικείωσαν με τους εξ ασφαλούς αποστάσεως πολέμους, με τη «φαντασμαγορία» των φωτεινών γραμμών που σκίζουν τον ουρανό, συνήθως νυχτερινό. Τα αγχέμαχα όπλα αποθηκεύτηκαν σαν αχρείαστα για τα πλήγματα που σχεδιάζονται ως μαζικά. Τώρα ηγεμονεύουν τα εκηβόλα αεροπλάνα, οι εκηβόλες φρεγάτες. Από μακριά και ακινδύνως. Ετσι δεν εξασφαλίζεται μόνο η ζωή του επιτιθέμενου αλλά και ο «ποιοτικός βίος» του, δίχως κανένα «μετατραυματικό σύνδρομο» να τον βασανίζει.
Αν πατάς απλώς ένα κουμπάκι ή δίνεις φωνητική εντολή για να φύγουν οι πύραυλοι ή τα ντρόουν, που θα σκοτώσουν ανθρώπους εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά, καμία ενοχή, καμία τύψη δεν θα έρθει να ταράξει την περηφάνια σου που έπραξες το πατριωτικό σου καθήκον. Κουκκίδες έσβησες, δεν εξόντωσες ανθρώπους, δεν «εξουδετέρωσες» (νέα ορολογία κι αυτή, τάχα ήπια) αμάχους στο Ιράν, στον Λίβανο, στο Ισραήλ, στο Αφγανιστάν, στη Λιβύη – ας ελπίσουμε όχι και στην Κύπρο, τη διπλά κατεχόμενη Κύπρο: από τους Τούρκους στον Βορρά, από τους «συμμάχους» Βρετανούς στον Νότο, ιδιοκτήτες αποικιοκρατικών βάσεων.
Εχεις τύψεις όταν σκοτώνεις εξωγήινους ή τερατάκια στην οθόνη του υπολογιστή ή του κινητού σου; Οχι βέβαια. Γιατί λοιπόν, όταν δεν βλέπεις αυτόν που εξαερώνεις, να γίνεις μέτοχος στον πολιτισμό που θεμελιώνεται στο αίσθημα της ενοχής, τον πολιτισμό που εξανθρωπίζει τον άνθρωπο, αποσπώντας τον από την περιοχή του ενστικτώδους θηρίου; Μια χαρά μπορείς να βάλεις για ύπνο τη συνείδησή σου. Το τι ακριβώς γίνεται στο πεδίο, στα χαμηλά, εκεί όπου κυκλοφορούν ανθρωπάκια με όνειρα, ελπίδες, φόβους, δεν είναι δικός σου λογαριασμός.
Ακόμη κι αν τύχει να δεις, σε πέντε μέρες ή σε πέντε εβδομάδες, σε μια φωτογραφία από το Ιράν, από την (παντελώς αδιάφορη στρατηγικά και παντελώς ακίνδυνη στρατιωτικά) πόλη Μινάμπ, εκσκαφείς και εργάτες να ανοίγουν 168 παράλληλους τάφους, για να δεχτούν τις μαθήτριες του δημοτικού σχολείου που σκοτώθηκαν από επίθεση των συνασπισμένων (υπό την καθοδήγηση του Νετανιάχου) Ισραηλινών και Αμερικανών, το πολύ πολύ να πεις χασκογελώντας, αν όχι ενοχλημένος: «Μινάμπ; Ποια Μινάμπ; Σχολείο; Ποιο σχολείο; Εγώ ένα τετραγωνάκι στόχευσα. Δεν ήξερα. Ούτε και θέλω να μάθω».
Τεχνητή νοημοσύνη
Αλλά πια, ακόμη και οι εξ αποστάσεως πολεμικές επιχειρήσεις πάλιωσαν. Η εμπλοκή της τεχνητής νοημοσύνης στις στρατιωτικές επιχειρήσεις γίνεται ολονένα βαθύτερη. Το φανέρωσε αυτό, με τραγική σαφήνεια, ο «αλγόριθμος θανάτου» που χρησιμοποίησαν οι Ισραηλινοί για να επιλέγουν και να λοκάρουν στόχους στη Γάζα. Εχει περάσει περίπου ενάμισης χρόνος αφότου μια έρευνα των New York Times μας έμαθε δύο τινά. Πρώτον, ότι το Ισραήλ επέτρεψε στον στρατό του να διακινδυνεύει για κάθε «νόμιμο στόχο» του τη ζωή 20 άμαχων Παλαιστινίων ανεξαρτήτως ηλικίας, κι έπειτα 100, και ενίοτε 500. Και δεύτερον, ότι τη «δουλειά» ανέλαβε το πρόγραμμα επιλογής στόχων Lavender, που χρησιμοποιεί τεχνητή νοημοσύνη και κατασκευάζει «καταλόγους φονευσίμων και φονευτέων» με χαλαρότατα τεκμήρια.
Eχει γίνει άραγε καθοριστική η εμπλοκή της τεχνητής νοημοσύνης στη διεξαγωγή των πολέμων, δηλαδή, από αυτήν και μόνον εξαρτώνται πλέον τα πάντα; Οχι βέβαια. Οσο κι αν διευκολύνεται η συνείδησή μας με την «ανάθεση (μερικής) ευθύνης» στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές, εμείς, τα ανθρώπινα όντα, εξακολουθούμε να αποφασίζουμε. Εμείς λοιπόν, τα έμφρονα δίποδα, εξακολουθούμε να ευθυνόμαστε και να ενεχόμαστε. Και τα «τέρατα», πάντως, ανέκαθεν έμφρονα δίποδα ήταν.
