Κράτος δικαίου; Εν Ελλάδι; Δύσκολο θέμα, εξαιρετικά δύσκολο. Δεν χωρούν εδώ «κάθετες» απαντήσεις, του τύπου «είν’ όλα χάρμα» ή «είν’ όλα χάλια» – ή «είν’ όλα μαύρα», για να μείνουμε πιστοί στον Στέλιο Καζαντζίδη. Εχει και τα ξέφωτά της η μικροήπειρος με το όνομα «Κράτος Δικαίου στην Ελλάδα». Στριμωγμένα όμως ανάμεσα σε περιοχές γκρίζες ή σκοτεινές, χάνουν συνεχώς έδαφος, από το ένα συγκαλυπτόμενο σκάνδαλο στο επόμενο και από τη μια εκδήλωση υπουργικού αυταρχισμού στην αναπόφευκτη επόμενη.
Φυσικά, όσοι οφείλουν να νοιάζονται, ως εξουσιούχοι, δεν καταδέχονται καν, μες στη δεσποτική οίησή τους, να συμφωνήσουν πως υπάρχει κάποιο πρόβλημα. Και πως κανέναν τους δεν τιμά η δικαιοσύνη που (δεν) αποδόθηκε για τα Τέμπη, τις υποκλοπές, τον ΟΠΕΚΕΠΕ, την Πύλο, τη Χίο… Με οδηγό το δόγμα «δίκαιο είναι η ισχύς της πλειοψηφίας», που επιβάλλει στανικώς σαν αλήθεια το ψεύδος, και της δημοκρατίας το νόημα το στρεβλώνουμε και τη Δικαιοσύνη τη φαρμακώνουμε.
Οχι, δεν περιμένουμε να συμμεριστούν την αγωνία για την ανάπτυξη και στη χώρα μας ενός υβριδίου τραμπισμού και ορμπανισμού οι πατενταρισμένοι ακροδεξιοί συνεταίροι της κυβέρνησης. Ούτε όσοι υπουργοί χάνουν την ψυχραιμία τους μπροστά στην πρώτη μη αναμενόμενη δημοσιογραφική ερώτηση και επιδίδονται σε αήθεις απειλές, αντιγράφοντας όσους συντρόφους τους έχουν αναγάγει σε μέθοδο πολιτικής (ίσως και οικονομικής) ύπαρξης τις καταχρηστικές αγωγές εναντίον όποιου αμφισβητεί την αυθεντία τους. Οι κεντρώοι όμως εκ των κυβερνώντων; Οι κεντροδεξιοί; Ή, τέλος πάντων, όσοι συνεχίζουν να δηλώνουν κεντροδεξιοί ή κεντρώοι; Ούτε αυτοί δεν συνειδητοποιούν ότι τίποτε ενάρετο δεν μπορεί να προκύψει από «εξεταστικές επιτροπές» που έχουν το πόρισμά τους έτοιμο πριν καν συγκληθούν; Ή από Ενορκες Διοικητικές Εξετάσεις όπου ο ελεγχόμενος είναι και ελέγχων, με αποτέλεσμα να χάνεται είτε το αυτοκίνητο-τεκμήριο, όταν λ.χ. «διερευνάται» ο θάνατος κάποιου Ρομά από σφαίρες αστυνομικών, είτε η λέμβος-τεκμήριο, όταν «διερευνάται» ο θάνατος δεκαπέντε μεταναστών στα νερά της Χίου;
Κακά τα ψέματα. Υπάρχει πρόβλημα. Το δείχνουν οι κατά καιρούς κίτρινες κάρτες της Ευρωπαϊκής Ενωσης προς την επίσημη Ελλάδα, η οποία όμως, μαγεμένη από το πλάνο είδωλό της στον καθρέφτη, ξεγλιστράει μ’ ένα αυτάρεσκο «τα πάμε πολύ καλά, και θα τα πάμε πολύ πολύ καλύτερα». Το πιστοποιούν οι έρευνες ανεξάρτητων οργανώσεων. Το φανερώνουν οι απαντήσεις σε αλλεπάλληλα γκάλοπ, όπου πάνω-κάτω οι εφτά στους δέκα ερωτώμενους επιμένουν ότι το κράτος δικαίου δεν βρίσκεται στα καλύτερά του.
Υπάρχει πρόβλημα. Το δείχνουν οι κατά καιρούς κίτρινες κάρτες της Ευρωπαϊκής Ενωσης προς την επίσημη Ελλάδα, η οποία όμως, μαγεμένη από το πλάνο είδωλό της στον καθρέφτη, ξεγλιστράει μ’ ένα αυτάρεσκο «τα πάμε πολύ καλά, και θα τα πάμε πολύ πολύ καλύτερα».
Εντάξει, για τους «συνήθεις γκρινιάρηδες» πρόκειται. Για τους «μίζερους». Τους εθισμένους στη μίρλα. Τους επαγγελματίες μεμψίμοιρους. Κάτι ανάμεσα σε μελαγχολικούς «ίμο», που άκμασαν πριν δεκαπενταετίας, και αθεράπευτα καρυωτακικούς. Τα «κλαψοπούλια», για να μνημονεύσουμε Αδαμάντιο Κοραή. Μ’ ένα μυστήριο τρόπο, πάντως, νιώθω βέβαιος ότι ο Χίος πατέρας μας θα συμφωνούσε πως ωφελιμότεροι για ένα έθνος είναι οι γκρινιάρηδες παρά οι εξωραϊστές. Για κάθε τόπο, πολυτιμότεροι είναι όσοι αμφιβάλλουν και αμφισβητούν, ακόμα κι αν ενίοτε ενδίδουν στην υπερβολή, μήπως και συγκινήσουν τους ράθυμα κωφεύοντες, παρά οι αχαλίνωτα αυτοκόλακες που, επειδή κυβερνούν, τα βρίσκουν όλα καλά καμωμένα. Τι καλά. Αριστα… Ας μην είμεθα και ματζίρηδες εκτός από καρμίρηδες.
Η αλφαβήτα της Επιτροπής
Μια και μένουμε Ευρώπη, με τα (μειούμενα) καλά της και τα (αυξανόμενα) κακά της, ας δούμε την αλφαβήτα, όπως τη δίνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην ιστοσελίδα της: «Το κράτος δικαίου συνιστά πάγια αρχή και μπορεί να οριστεί με βάση έξι αρχές: νομιμότητα, η οποία συνεπάγεται διαφανή, υπεύθυνη, δημοκρατική και πλουραλιστική διαδικασία για τη θέσπιση νόμων· ασφάλεια δικαίου· απαγόρευση της αυθαίρετης άσκησης εκτελεστικής εξουσίας· αποτελεσματική δικαστική προστασία από ανεξάρτητα και αμερόληπτα δικαστήρια, με αποτελεσματικό δικαστικό έλεγχο, συμπεριλαμβανομένου του σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων· διάκριση των εξουσιών· και ισότητα έναντι του νόμου». Μελαγχολήστε, είναι υποχρεωτικό. Και αναγκαίο.
Οσον αφορά τον όρο «ασφάλεια δικαίου» αντιγράφω από άρθρο του προέδρου του Συμβουλίου της Επικρατείας Μιχάλη Πικραμένου: «Η ασφάλεια δικαίου είναι θεμελιώδης για τη δημόσια εμπιστοσύνη στο δικαστικό σύστημα και το Κράτος Δικαίου», «εγγυάται δε ότι οι κανόνες είναι σαφείς, ακριβείς και προβλέψιμοι». Οσον αφορά τη δικαιική πραγματικότητα αντιγράφω από δημόσια επιστολή του εφέτη Γιάννη Ευαγγελάτου, με την οποία γνωστοποίησε την παραίτησή του από το δικαστικό σώμα έπειτα από υπερεικοσαετή θητεία:
«Πολλές φορές, στη διάρκεια αυτής της διαδρομής, αναρωτήθηκα αν υπάρχουν στην Ελλάδα Δικαστές. Δικαστές με “Δ” κεφαλαίο. […] Ως πότε οι πολλοί Δικαστές θα χρεώνονται την αδιαφορία, την αναλγησία, την ανικανότητα, την ευθυνοφοβία των λίγων; Ως πότε θα ανέχονται να πλήττει, να προσβάλλει, να υπονομεύει το κύρος της Δικαιοσύνης αυτή η θλιβερή μειοψηφία; Ως πότε οι Δικαστές θα σιωπούν για όσα βλέπουν να συμβαίνουν στον χώρο της Δικαιοσύνης; […] Πόσες φορές πρέπει να προσέρχονται τα θύματα στα δικαστήρια μέχρι να διεξαχθεί η δίκη τους; […] Για πόσο ακόμη μπορεί να στηρίζεται το οικοδόμημα της Δικαιοσύνης στο φιλότιμο ορισμένων λειτουργών της; Και, εν τέλει, είναι επαρκώς θωρακισμένοι οι Δικαστές για να αποκρούουν τα βέλη που στρέφονται, από κάθε κατεύθυνση, κατά της ανεξαρτησίας τους; […] Τώρα η ανοχή είναι συνενοχή! Ολοι μας φέρουμε μερίδιο ευθύνης για τη διαρκώς φθίνουσα εμπιστοσύνη του κόσμου στη Δικαιοσύνη. Ολοι μας φταίμε που το τελευταίο καταφύγιο του πολίτη μετατρέπεται σε πεδίο άγονης αντιπαράθεσης, όπου μόνο από τύχη ή σύμπτωση μπορείς να βρεις το δίκιο σου και μάλιστα με τον κίνδυνο να είναι ήδη αργά, αφού το δίκαιο, ως αγαθό, πρέπει να απονέμεται άμεσα, κάτι που σπάνια συμβαίνει…». Η έρευνα πάντως της aboutpeople, για λογαριασμό του Progressive Lab, σε πέντε χώρες, με θέμα «Αντέχει η Δημοκρατία;», προηγήθηκε της επιστολής, αφού διενεργήθηκε από 25.11 έως 16.12.2025. Τα αποτελέσματα, που έγιναν γνωστά προ ημερών, έδωσαν στην Ελλάδα άλλη μία ανεπιθύμητη πλην αναμενόμενη πρωτιά: Είμαστε οι πιο πιστοί της δημοκρατίας, συγχρόνως όμως είμαστε οι περισσότερο δυσαρεστημένοι από τη λειτουργία της και από τη λειτουργία των θεσμών: Μόλις το 22,7% των Ελλήνων δηλώνει ικανοποιημένο από τον τρόπο λειτουργίας της Δημοκρατίας (έναντι 28,7% των Γάλλων, 31,5% των Ρουμάνων, 53,2% των Βρετανών και 64,1% των Σουηδών). Και μόλις το 30,9% από τη Δικαιοσύνη (40,7% οι Γάλλοι, 55,1% οι Σουηδοί, 46,4% οι Βρετανοί, 25,5% οι Ρουμάνοι). Μα ναι, οι μίζεροι κατέκλυσαν τον τόπο.
