Τι να απαντήσεις; Πώς να μιλήσεις δημοσίως για κάποιον που σε εμφανίζει ως πίθηκο; Δεν ηχεί πλέον κούφιος ο αποτροπιασμός; Απέναντι στην παιδαριώδη βαναυσότητα δεν παθαίνει ο πολιτικός λόγος αφλογιστία;
Στο βίντεο που ανήρτησε ο Τραμπ και εικόνιζε τον ίδιο και τη Μισέλ ως πιθήκους, ο Ομπάμα απάντησε με το γνωστό του ύφος: Ατάραχος. Εχοντας διαλέξει τις λέξεις μία μία. Ναι, εντάξει, είπε. Υπάρχει αυτό το τσίρκο –το clown show– στα σόσιαλ μίντια και στην τηλεόραση. Αλλά η δική του η πεποίθηση είναι ότι οι Αμερικανοί πολίτες «είναι σοβαρά προβληματισμένοι» από αυτή τη συμπεριφορά. Από τη διαρκή έλλειψη «ευπρέπειας», «κοσμιότητας» και, τελικά, «αιδούς». Πολύ ψύχραιμη απάντηση. Μετρημένη και, κυρίως, αισιόδοξη, στον βαθμό που διατρανώνει την πίστη της στο ήθος της πλειοψηφίας. Οι πολλοί δεν παρασύρονται. Το καλό θα νικήσει.
Μήπως όμως αυτή ήταν εξαρχής η αδυναμία του Ομπάμα; Η αφέλεια; Η υπερβολική καλή πίστη στη σοφία του πλήθους που πάντα τρέπει την παροιμιώδη «αψίδα του ηθικού σύμπαντος» προς τη δικαιοσύνη; Μήπως το μέτρο του είναι παράταιρο και ατελέσφορο για την εποχή που έχει διαποτίσει με το ύφος και το ήθος του ο διάδοχός του;
Την Τρίτη το Πανεπιστήμιο Κολούμπια έδωσε στη δημοσιότητα ένα σώμα 450 συνεντεύξεων που συνιστούν «την προφορική ιστορία της προεδρίας Ομπάμα». Πρόκειται για 1.100 ώρες συζητήσεων με αξιωματούχους και συνεργάτες του πρώην προέδρου, αλλά και ακτιβιστές, καλλιτέχνες, απλούς ανθρώπους που αφηγούνται μια εποχή – μια προεδρία που, από την αφετηρία της, είχε τη σφραγίδα του ανεπανάληπτου.
Πώς απαντάς σε κάποιον που σε δείχνει ως πίθηκο;
Πόσο μακρινή μοιάζει σήμερα εκείνη η Αμερική –εκείνη η δημοκρατία– σε σύγκριση με τη σημερινή κυριαρχία των πιθηκίσιων ενστίκτων; Μήπως έφταιξε και ο Ομπάμα γι’ αυτό που (τον) ακολούθησε; Μήπως ήταν ο ίδιος πολύ «προοδευτικός» για τη χώρα του; Μήπως παραήταν μαύρος;
Φέρεται και ο ίδιος να είχε διατυπώσει αυτήν την αμφιβολία μιλώντας προς τους συνεργάτες του, τις δύσκολες ημέρες μετά την ήττα του 2016. Φέρεται να είχε αναρωτηθεί μήπως είχε έρθει πολύ νωρίς μια προεδρία σαν τη δική του – και έπιασε την κοινωνία ανέτοιμη.
Με αφορμή τη δημοσίευση του πρότζεκτ του Κολούμπια, ο Μπεν Ρόουντς, ένας από τους στενότερους συνεργάτες του Ομπάμα κατά τη δεύτερή του θητεία, θυμήθηκε την επίσκεψη στην Ακρόπολη, τον Νοέμβριο του 2016, λίγες ημέρες μετά την πρώτη εκλογή Τραμπ. Στον έρημο –για λόγους ασφαλείας– Ιερό Βράχο, ο Ομπάμα αισθάνθηκε, λέει ο Ρόουντς, «ότι η αντοχή αυτού του αρχαίου τόπου συνιστούσε και μια υπόμνηση για το πόσο εφήμερα είναι όλα και ιδίως ένας ηγέτης. Ο Τραμπ είχε εκλεγεί, αλλά η δημοκρατία υπήρχε και υπάρχει για χιλιάδες χρόνια». Η σκέψη αυτή, θυμάται ο προεδρικός σύμβουλος, παρηγόρησε τον Ομπάμα.
Δέκα χρόνια μετά, έχουμε μείνει απαρηγόρητοι.
