Τα σχόλια για τη συνάντηση μοιάζουν γραμμένα πριν από τη συνάντηση. Ο,τι κι αν έλεγαν ο Μητσοτάκης με τον Ερντογάν, όπως κι αν εξελισσόταν η «χημεία» τους πίσω και μπροστά από τις κάμερες, η υποδοχή στην Αθήνα θα οριζόταν ερήμην της πραγματικότητας από το ηχείο των έτοιμων στερεοτύπων.
Ο χρόνος των ελληνοτουρκικών σχέσεων είναι βασανιστικά μακρύς. Ενώ καμιά φορά επί σκηνής μοιάζει να υπάρχει μεγάλη κινητικότητα, οι θεμελιώδεις διαφωνίες μένουν ασάλευτες. Ενώ οι ηγέτες ανταλλάσσουν μπροστά στα μάτια μας αβρότητες, οι γραφειοκρατίες τους επαναλαμβάνουν με εξαντλητική μονοτονία τα εκατέρωθεν κλισέ.
Η σχέση δεν είναι συμμετρική. Τα τελευταία τριάντα χρόνια, σταδιακά, η Τουρκία προσθέτει στον δικό της κατάλογο νέες αξιώσεις. Η εξωτερική της πολιτική απλώνει τον ίσκιο της από τη Μέση Ανατολή μέχρι τη Βόρεια Αφρική, υφαίνοντας ένα δίχτυ επιρροής που προσπερνάει την Ελλάδα. Αλλάζει όχι μόνο η προβολή της ισχύος της προς τα έξω, αλλά και η εσωτερική της σύσταση. Η χώρα που έπλασε τη θεωρία των «γκρίζων ζωνών» –και τη δοκίμασε εμπρηστικά στο πεδίο– το 1996 δεν είναι ίδια με τη χώρα της αδιαφανούς μονολιθικής εξουσίας που στρίβει τώρα μόνο με ένα νεύμα του ηγέτη της. Η χώρα των 62 εκατομμυρίων δεν είναι ίδια με τη χώρα των 86 εκατομμυρίων.
Υπάρχει εναλλακτική εξωτερική πολιτική;
Ούτε η Ελλάδα όμως είναι «ποσότητα» στατική. Το δικό της πλεόνασμα ισχύος δεν μετριέται μόνο σε αριθμούς (αν και οι αριθμοί της δημοσιονομικής της εξυγίανσης μεταφράζονται αυτομάτως σε εθνικό κεφάλαιο). Μετριέται και με το πλέγμα των συμμαχιών που της εξασφαλίζουν γεωπολιτικο αποτύπωμα μεγαλύτερο του μεγέθους της.
Ποια πολιτική υπαγορεύουν αυτοί οι συσχετισμοί; Δεν έπρεπε η Αθήνα να μιλάει με την Τουρκία –δηλαδή με τον Ερντογάν– έχοντας ως ελάχιστο παρονομαστή τη «μη ένταση»; Δεν έπρεπε ταυτόχρονα με τα μέσα πίεσης που μπορεί να επιστρατεύσει (βλ. SAFE) να κρατάει ανοιχτή και μια δίοδο προσέγγισης, έστω κι αν οι προσδοκίες του 2023 αποδείχΘηκαν υπερβολικά καλοπροαίρετες; Δεν συνιστά κεκτημένο σταθερότητας η ρουτίνα των επαφών και η δυνατότητα να διατυπώνονται ευθέως προς την άλλη πλευρά οι αυτο-υπονομευτικοί αναχρονισμοί (casus belli) της πολιτικής της; Υπάρχει άλλη πολιτική που θα υπηρετούσε αποτελεσματικότερα το εθνικό συμφέρον;
Η «άλλη πολιτική» είναι της ομφαλοσκοπικής ευθιξίας. Να καταγγέλλουμε προσβεβλημένοι την Τουρκία από μακριά, μην τυχόν και μας μολύνουν οι χειραψίες της διπλωματίας. Την εισηγούνται μόνο όσοι δεν μπορούν να δουν πέρα από το φρόνημά τους. Και την εγείρουν ευκαιριακά εκείνοι που εννοούν να εξαργυρώσουν τους θουρίους με εσωτερική –έως και εσωκομματική– επιρροή.
Ο εσωτερικός συσχετισμός δεν θα έχει ξεκαθαρίσει πριν από το καλοκαίρι του 2027. Μέχρι τότε ο πιο φιλόδοξος στόχος της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής είναι και ο πιο πεζός: Η αποφυγή του ατυχήματος.
