O Φιντέλ Κάστρο και ο Ρόμπερτ Μουγκάμπε. Ο Πούτιν και ο Ερντογάν. Ο Αλί Χαμενεΐ και ο Γιάννης Παναγόπουλος. Είναι όλοι τους ηγέτες που ξεπέρασαν τις δύο δεκαετίες στα αξιώματά τους. Κάποιοι από αυτούς, όπως ο τελευταίος της αλυσίδας, είναι βεβαίως αιρετοί. Τους θέλει ο λαός. Η πείρα, όμως, λέει ότι κάτι πρέπει να έχεις ανακαλύψει στα υδραυλικά του εκλογικού μηχανισμού, για να στεγανοποιηθεί η κάλπη. Για να μην τη διαποτίζει ο χρόνος.
Ποιος εκλέγει και επανεκλέγει το ίδιο πρόσωπο στην ηγεσία της μεγαλύτερης συνδικαλιστικής συνομοσπονδίας από το 2006; Ποιοι είναι αυτοί οι εκπρόσωποι των ομοσπονδιών και των εργατικών κέντρων που εμφανίζουν τέτοια συνέπεια στις επιλογές τους, χωρίς να επηρεάζονται από πολιτικές μόδες, κρίσεις και κοινωνικές ταχυπαλμίες; Ο Παναγόπουλος θα ξέρει. Θα έχει βρει κάποια ακαταμάχητη σαγήνη που του επιτρέπει ακόμη και τώρα να απειλεί το κόμμα από το οποίο προέρχεται – να πιέζει το ΠΑΣΟΚ στρέφοντας εναντίον του την ΠΑΣΚΕ, σαν να ήταν προσωπικός βραχίονας. Αν η αντοχή της επιρροής του οφείλεται σε κάποιο πολιτικό ταλέντο, τότε πρέπει να πιστωθεί στον ισόβιο πρόεδρο της ΓΣΕΕ το επιπλέον χάρισμα ότι ξέρει να κρύβει πολύ καλά τα χαρίσματά του. Γιατί, από την εικοσαετή δημόσια παρουσία του, είναι μάλλον αδύνατο να ξεχωρίσει κανείς την επίδειξη κάποιας πολιτικής γοητείας.
Δεν χρειάζεται κανείς να βιαστεί να υιοθετήσει τις υποψίες που κίνησαν το ενδιαφέρον των Αρχών για τον Παναγόπουλο, προκειμένου να δει τα συστημικά κενά. Η ΓΣΕΕ άλλωστε διεκδικούσε μόνο ένα μικρό μέρος της αγοράς της επαγγελματικής κατάρτισης.
Το αγαθό αυτό, στο οποίο έχουν διοχετευθεί εκατοντάδες εκατομμύρια ευρωπαϊκών και εθνικών κονδυλίων, έχει το «προνόμιο» ότι είναι άυλο. Για να βεβαιωθεί ότι το επιδοτούμενο έργο εκπληρώθηκε, αρκεί μόνο η υπογραφή του καταρτισθέντος. Θεωρείται ότι τον κατήρτισαν, αν εκείνος δηλώσει ότι καταρτίστηκε – για να εισπράξει και το αντίστοιχο χρηματικό κίνητρο.
Υδραυλικά ταλέντα που δεν φαίνονται.
Η συνθήκη αυτή –εμείς κάνουμε ότι τους καταρτίζουμε κι εκείνοι κάνουν ότι καταρτίστηκαν– επέτρεψε μεγάλη ελευθεριότητα στη σχετική, μάλλον ολιγοπωλιακή, αγορά.
Πώς να μη θεωρήσει κανείς συμβολική τη συμμετρική ανθεκτικότητα του αρχισυνδικαλιστή με τη γενική γραμματέα, που ήταν μέχρι πρότινος υπεύθυνη για την κατάρτιση; Πώς να μην πιστέψει ότι είχαν καλλιεργήσει όμοια ταλέντα;
Η αλήθεια είναι ότι ο Παναγόπουλος απεδείχθη ανθεκτικότερος. Ακόμη και όταν στα «μεταφερόμενα» κονδύλια μπήκε ευρωπαϊκό φρένο, βρέθηκε νομοθετική παρακαμπτήριος ώστε να συνεχιστούν τα προγράμματα με εθνικούς πόρους, σε μια χρονική στιγμή που οι νομοθετούντες την παρακαμπτήριο διαφήμιζαν τη συμφωνία με τους κοινωνικούς εταίρους για την επαναφορά των συλλογικών συμβάσεων.
Το συμβόλαιο ήταν, λέει, κοινωνικό. Εταιρική ήταν μόνο η αγάπη των εταίρων.
