Στην αρχή η Αγκνες δεν βρίσκει καμία επαφή με τον χώρο. Αυτό το στρογγυλό ξύλινο κτίσμα δίπλα στο ποτάμι όπως της το έχει περιγράψει ο άνδρας της, Γουίλ. Εκατοντάδες άνθρωποι εισβάλλουν από όλες τις πλευρές. Eνας κρατάει μια κότα παραμάσχαλα, μια γυναίκα θηλάζει το μωρό της, ένας τύπος πουλάει πίτες σε ένα δίσκο. Η ατμόσφαιρα του σαιξπηρικού Globe Theatre, στο Λονδίνο του 16ου αιώνα, αποδίδεται με πολύ μεγάλη ακρίβεια που ενεργοποιεί όλες τις αισθήσεις, τόσο από τη συγγραφέα Μάγκι Ο’ Φάρελ όσο και από τη σκηνοθέτιδα Κλόε Ζάο, που μετέφερε τον «Aμνετ» στον κινηματογράφο.
Η ταινία, ήδη πολυβραβευμένη και πολυ-υποψήφια για Oσκαρ, προβάλλεται στις αίθουσες με μεγάλη ανταπόκριση από το κοινό, προκαλώντας συγκίνηση και συζητήσεις.
Ας επιστρέψουμε όμως στην Aγκνες και στην πρώτη εμπειρία της στο θέατρο. Οι θεατρίνοι τής προκαλούν απώθηση και θυμό. «Της τρυπάνε την καρδιά» και της «ξεσκίζουν τα σωθικά», όταν προφέρουν το όνομα του νεκρού παιδιού της, Αμλετ. Θέλει να τα μαζέψει και να φύγει και να μην ξαναδεί μπροστά της τον άνδρα της που έγραψε αυτό το έργο. Oμως, όταν εμφανίζεται ένα αγόρι με ξανθά μαλλιά «που στέκουν όρθια πάνω απ’ το μέτωπό του, ανάλαφρη, παιχνιδιάρικη περπατησιά», διασχίζει με σκουντιές το πλήθος, ανοίγοντας δρόμο ορμητικά, και βρίσκει τη θέση της μπροστά στη σκηνή. «Γύρεψε τον γιο της παντού, χωρίς σταματημό, τα τελευταία τέσσερα χρόνια, και να τον. Αυτός είναι. Δεν είναι αυτός. Αυτός είναι. Δεν είναι αυτός».
Η Αγκνες σιγά σιγά παραδίδεται στο θεατρικό παιχνίδι χωρίς να καταλαβαίνει τι είναι αυτό που της συμβαίνει. Ο επί σκηνής Αμλετ παίρνει μέσα της τη μορφή του νεκρού γιου της, Αμνετ.
Η Aγκνες σιγά σιγά μένει χωρίς άμυνες και αντιστάσεις, μπαίνει στο θεατρικό παιχνίδι χωρίς να καταλαβαίνει τι είναι αυτό που της συμβαίνει. Αλλά δεν στέκεται να αναρωτηθεί. Τη συναρπάζει. Της προσφέρει ένα όνειρο και μια αλήθεια. Κυκλώνεται από συναισθήματα, κυριεύεται από μια γνώριμη παρόρμηση, «σαν νερό που κυλάει σε ξεραμένη κοίτη». «Θέλει να αγκαλιάσει το αγόρι, να το ανακουφίσει, να το παρηγορήσει».
Στιγμή μοναδική για τη θεατρική τέχνη. Για τον τρόπο που παίρνει το βάρος της αβάσταχτης θλίψης από τον θεατή και το μετασχηματίζει σε βιωμένη φαντασία, σε ζωή «αλλιώς». Για τη δύναμη να μετακινήσει τον καθηλωμένο από την απώλεια θεατή, να ανοίξει έναν μυστικό διάλογο μαζί του, να υποκαταστήσει, να μεταμορφώσει. Η σχέση στο βιβλίο και στην ταινία είναι σχεδόν αρχετυπική. Η Aγκνες αγνοεί τι είναι ακριβώς το θέατρο (γνωρίζει ότι ασχολείται ο άνδρας της και γράφει), το επισκέπτεται για πρώτη φορά, και αφήνεται στη θεραπευτική σαγήνη του. Ταυτίζεται με την ιστορία (που προφανώς είναι και δική της), ανακαλύπτει τη σκηνή, πάνω στην οποία μπορεί να προβάλει εικόνες, φαντάσματα, οδύνες, να μετουσιώσει αυτό που την πνίγει και να το μοιραστεί, να πάρει τη μορφή ενός άλλου. Ξεχνά ότι ο «άλλος» είναι ηθοποιός, τον οικειοποιείται. «Απλώνει το χέρι, σαν για να δείξει ότι τους βλέπει (…), να διαπεράσει το όριο ανάμεσα σε κοινό και θεατρίνους, το όριο μεταξύ αληθινής ζωής και θεάτρου». «Τ’ άλλα είναι σιωπή», όπως λέει ο Aμλετ, αφήνοντας την τελευταία πνοή του. Κι είναι αυτή η «σιωπή», πρωτίστως εσωτερική, κατάκτηση και δικαίωμα. Ανοίγει δίαυλο επικοινωνίας με τον εαυτό, βοηθά στην κατανόηση, στη συμφιλίωση. Αψηφά τις συμβάσεις, χαράσσει νέες διαδρομές. Νέες, ακόμη κι αν είναι γνώριμες. Γιατί η κάθε φορά είναι διαφορετική. Και για το έργο, και για τους θεατές, και για τους θεατρίνους.
* Τα αποσπάσματα από το βιβλίο «Αμνετ» (εκδ. Ψυχογιός) που βρίσκονται μέσα σε εισαγωγικά είναι σε μετάφραση Αύγουστου Κορτώ.
