Το ένα αφήγημα λέει ότι μπορεί να μην είναι ιδανική η κατάσταση της οικονομίας, αλλά πάντως τα πράγματα πάνε γενικά προς το καλύτερο, υπάρχει βελτίωση σε όλα τα μέτωπα, αλλού μικρότερη, αλλού μεγαλύτερη, κι ίσως δεν είναι τόσο γρήγορη όσο θα θέλαμε. Υπάρχει κι ένα διαφορετικό αφήγημα: ότι οι βελτιώσεις είναι επιμέρους και οριακές και συνολικά τα πράγματα κατατείνουν σε ένα αύριο όπου οι νεότερες γενιές θα ζηλεύουν το βιοτικό επίπεδο των προγενέστερων.
Το πρώτο αφήγημα χαϊδεύει αυτιά, το δεύτερο προβληματίζει όσους διατηρούν επαφή με την πραγματικότητα και –όπως δείχνουν οι στατιστικές– το συμμερίζεται το μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας. Καθώς εκ πείρας διαπιστώνει ότι η μεγέθυνση της οικονομίας συμβαδίζει με διεύρυνση των ανισοτήτων και η αύξηση του συνολικού πλούτου της χώρας συμβαδίζει με διαρκή επιδείνωση των όρων αναπαραγωγής της μισθωτής εργασίας. Οτι το πολιτικό – οικονομικό σύστημα γίνεται διαρκώς λιγότερο συμπεριληπτικό, η κοινωνική κινητικότητα περισσότερο ασθενής, κι ότι πληθαίνουν όσοι πετάγονται στο περιθώριο.
Σήμερα η χώρα είναι πλουσιότερη, οι αξίες των επιχειρήσεων, της γης, των ακινήτων έχουν υπερκαλύψει τις απώλειες της μεγάλης κρίσης, αλλά η εργασία παραμένει σε καθεστώς αποπληθωρισμού. Με αποτέλεσμα που αποτυπώνεται στα στοιχεία της απασχόλησης: Η μείωση της ανεργίας δεν γίνεται με τη δημιουργία καλών θέσεων εργασίας αλλά με την υπερπαραγωγή νεόπτωχων, δηλαδή ανθρώπων που είναι φτωχοί αν και έχουν δουλειά. Το 62,5% των μισθωτών, πάνω από 1,5 εκατ. νέοι άνθρωποι, έχουν μισθό κάτω από 956 ευρώ καθαρά. Η ανεργία μειώνεται, αλλά το πρόβλημα της φτώχειας και της περιθωριοποίησης διατηρείται. Απλώς αλλάζει μορφή.
Επείγει μια μεγάλη αναδιανομή που θα ενισχύσει αποφασιστικά το κοινωνικό κράτος.
Κι οι ανισότητες διευρύνονται: α) Μεταξύ μισθών των ρετιρέ και των υπογείων – σε μια μεγάλη επιχείρηση μπορεί να είναι 2-3 εκατ. τον χρόνο ο μεγαλύτερος και 12.000-15.000 ο μικρότερος. β) Μεταξύ μισθών και κερδών: Το 2019 τα κέρδη ξεπερνούσαν το εισόδημα της εργασίας κατά 21,3 δισ. ευρώ, το 2024 το ξεπέρασαν κατά 36,1 δισ. ευρώ, ήτοι 69,5% περισσότερο. γ) Μεταξύ κερδών από την παραγωγή και κερδών από υπεραξίες – που είναι πολλαπλάσια και απολαμβάνουν μια από τις χαμηλότερες φορολογίες στον ΟΟΣΑ. Περισσότερος πλούτος συγκεντρώνεται σε λιγότερα χέρια χωρίς να διαχέεται – ίσως συναντιέται με την άλλη οικονομία μόνο μέσω της πολυτελούς κατανάλωσης.
Με τη συμφωνία ΣΕΒ – ΓΣΕΕ και το «ξεπάγωμα» των συλλογικών διαπραγματεύσεων θα γίνει εφικτό να τονωθούν οι μισθοί. Ωστόσο, με δεδομένη την ακρίβεια σε όλα, από το νοίκι, το ηλεκτρικό μέχρι τα τρόφιμα, οι όποιες αυξήσεις δεν θα αλλάξουν τις κοινωνικές διαθέσεις. Είναι επείγουσα μια μεγάλη αναδιανομή που θα ενισχύσει αποφασιστικά το κοινωνικό κράτος. Αν μπορείς να πληρώσεις το νοίκι σου, να ζεστάνεις το σπίτι σου, να βρεις ένα καλό σχολείο για τα παιδιά σου, αν για τη φροντίδα της υγείας τους υπάρχει ένα ισχυρό και σύγχρονο ΕΣΥ, μπορείς να συζητήσεις νηφάλια τα υπόλοιπα – δηλαδή, αν και πώς το λάθος σύστημα θα αλλάξει. Αν όχι, ο θυμός μεγαλώνει. Και η οργή ανοίγει τους δικούς της δρόμους.
