Αν ήθελε να περιγράψει κανείς τη σχέση της κυβέρνησης με τους θεσμούς, θα κατέφευγε στην πλούσια θεολογική παράδοση της Θεσσαλονίκης – μια παράδοση η οποία δεν περιλαμβάνει μόνο τον καθηγητή Βενιζέλο, που έχει ως διανοητικό χόμπι τη θεολογία, αλλά και τον ποιητή Χριστιανόπουλο, που βγήκε στις πιάτσες από την πίσω πόρτα του κατηχητικού.
Για να επιστρέψουμε στη μεταφυσική: Τι θα έλεγε το Σύνταγμα στον Μητσοτάκη αν είχε φωνή: «Σε πήρα να μ’ επισκευάσεις κι εσύ με ξεχαρβάλωσες». Ο Βενιζέλος δεν το είπε με τη φωνή του ποιητή, αλλά αυτό εννοούσε όταν, σχεδόν προτού τελειώσει το αναθεωρητικό διάγγελμα του πρωθυπουργού, διένειμε το γραπτό κατηγορώ του με την επισήμανση ότι «ο σεβασμός του Συντάγματος προηγείται της αναθεώρησής του». Η αντίδραση του Βενιζέλου συνιστά και μια πρώτη άμυνα έναντι του στρατηγήματος για την επαναδιείσδυση Μητσοτάκη στο κεντρώο ακροατήριο με όχημα την αναθεώρηση. Ο Βενιζέλος εκφράζει ακριβώς εκείνο το κοινό που στήριξε κριτικά την κυβέρνηση, χωρίς να εθελοτυφλεί· χωρίς η επίγνωση για την απουσία εναλλακτικής να το έχει οδηγήσει σε θεσμική αναισθησία.
Το βενιζελικό «όχι» στο συναινετικό «πέσιμο» του πρωθυπουργού εξηγείται με μια πρόχειρη λίστα κυβερνητικών ανορθογραφιών, από τις υποκλοπές μέχρι τον ΟΠΕΚΕΠΕ. Το αναθεωρητικό «μενού» μοιάζει να έχει καταστρωθεί ως απάντηση της κυβέρνησης στον (αντι)θεσμικό εαυτό της: Να αλλάξουμε το άρθρο 86, για να μην μπορούμε να παραπέμπουμε τους μισούς υπουργούς ανεξέταστους με το «μοντέλο Τριαντόπουλου», ενώ κουκουλώνουμε τους άλλους μισούς με επιστολικές ψήφους. Να αλλάξουμε τον τρόπο εκλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης, για να μην αισθάνεται την υποχρέωση να ανταποδίδει την προτίμησή μας με απαλλακτικά πορίσματα.
Σύνταγμα και θεολογική παράδοση της Θεσσαλονίκης.
Αποτελεί το θεσμικό μητρώο της κυβέρνησης λόγο για να φτύσει κανείς το αναθεωρητικό της δέλεαρ; Αποτελεί σίγουρα ικανό πρόσχημα για να προσπεράσει την ευκαιρία να διορθωθούν ορισμένες από τις υπαρκτές κακοτεχνίες του Συντάγματος – κυρίως, να απαλλαγεί από ιδεολογικά απολιθώματα της πρώιμης Μεταπολίτευσης. Κινδυνεύει έτσι να χαθεί η καταστατικώς σπάνια ευκαιρία επισκευής, λόγω των πρόσφατων ξεχαρβαλωμάτων, ενώ θα έπρεπε να ισχύει το αντίστροφο: Η νωπή εμπειρία να καθιστά τις συνταγματικές διορθώσεις περισσότερο επιτακτικές.
Ο Βενιζέλος λέει ότι το πρόβλημα της χώρας δεν είναι συνταγματικό. Και έχει δίκιο. Το γράμμα του ανώτατου νόμου δεν φταίει για την καταστρατήγησή του. Εχει διαμορφωθεί μια αλυσίδα καταχρηστικών εθίμων –μια ρουτίνα πρωθυπουργοκεντρικής ποδηγεσίας των θεσμών– πολύ παλαιότερη της παρούσας διακυβέρνησης. Η ρουτίνα αυτή δεν είναι ζήτημα Συντάγματος, αλλά πολιτικής κουλτούρας, στην οποία κολυμπάει όλο το πολιτικό σύστημα, όπως το ψάρι στο νερό. Φαντάζεται, ας πούμε, κανείς τον Βενιζέλο επτά χρόνια πρωθυπουργό, να προηγείται 15 μονάδες στις δημοσκοπήσεις; Σε τι αυγουστίνεια ηθική σύγκρουση, μεταξύ της θεσμικής του αγιοσύνης και της εξουσιαστικής του ορμής, θα απειλούσε να τον ρίξει μια τέτοια συνθήκη υπεροχής;
Αλλά αυτό πια δεν είναι πολιτική διερώτηση. Είναι, πάλι, μπαμπέσα μεταφυσική. «Εχτισα τον παράδεισό μου με τα υλικά της κόλασής σου», λέει παραθεολογώντας ο Χριστιανόπουλος. Για τους εξόριστους του συστήματος, κόλαση είναι ο παράδεισος που τους εκτόπισε.
