Εχουν περάσει επτά χρόνια περίπου. Ημουν ξαπλωμένη στην κλινική, περιμένοντας να με πάρουν για ωοληψία, μια μικρή χειρουργική διαδικασία που αποτελεί κομβικό στάδιο της εξωσωματικής γονιμοποίησης. Ωστόσο, η ώρα περνούσε και οι γιατροί καθυστερούσαν. Μια νοσηλεύτρια μπαινόβγαινε στον θάλαμο προσπαθώντας να μας καθησυχάσει. «Επεσαν πολλά χειρουργεία σήμερα», είπε. «Είχαμε και πολλές αμβλώσεις. Εσείς προσπαθείτε τόσο σκληρά να κάνετε παιδί και άλλες…», πρόσθεσε κουνώντας το κεφάλι της με νόημα. «Συγγνώμη, για να καταλάβω», τη διέκοψα. «Επειδή εγώ δεν μπορώ να συλλάβω, θα κρατήσει μια άλλη γυναίκα ένα παιδί που δεν θέλει;» Η νοσηλεύτρια έφυγε συνεχίζοντας το κούνημα του κεφαλιού, κίνηση που πλέον είχε άλλον αποδέκτη.
Δεν επρόκειτο για άκομψη μεμονωμένη παρατήρηση. Τότε δεν το είχα αντιληφθεί, αλλά ήταν μια χαραμάδα σε αναχρονιστικές αντιλήψεις για την άμβλωση που κυοφορούνταν ήδη στους θεσμούς, ακόμη και από επαγγελματίες υγείας. Μολονότι η τεχνητή διακοπή κύησης είναι νόμιμη στην Ελλάδα από το 1986, τα τελευταία χρόνια το «ηθικό θέμα» γύρω από τις αμβλώσεις επανέρχεται ανά τακτά χρονικά διαστήματα στον δημόσιο διάλογο – συσπάσεις στη μήτρα μιας κοινωνίας που φαίνεται ότι δεν εμπέδωσε ποτέ το δικαίωμα των γυναικών στην αυτοδιάθεση του σώματός τους.
Τα κεκτημένα παραμένουν κεκτημένα μόνο όσο τα υπερασπιζόμαστε.
Τελευταίο κρούσμα οι δηλώσεις της Μαρίας Καρυστιανού, που απομάκρυναν μεγάλη μερίδα των υποστηρικτών της, η οποία δήλωσε διχασμένη ανάμεσα στα δικαιώματα της γυναίκας και σε αυτά του εμβρύου. Δεδομένου ότι στους τρεις μήνες κύησης (διάστημα στο οποίο επιτρέπεται στην Ελλάδα σε μια γυναίκα να αποφασίσει τη διακοπή της εγκυμοσύνης) δεν υπάρχει λειτουργικός εγκέφαλος, ενώ δεν υφίσταται επιστημονική ή νομική βάση για την αναγνώριση του εμβρύου ως αυτοτελούς ανθρώπινου όντος με δικαιώματα, εκ των πραγμάτων ο συλλογισμός αυτός παραπέμπει σε έμβρυα από βιασμό ή αιμομιξία (η άμβλωση επιτρέπεται έως τις 19 εβδομάδες κύησης) ή σε έμβρυα που εμφανίζουν σοβαρές ανωμαλίες (η άμβλωση επιτρέπεται έως τις 24 εβδομάδες κύησης). Θα είχε ενδιαφέρον να διευκρινίσει αν εννοούσε ότι πρέπει να μπει σε δημόσια διαβούλευση η συνέχιση μιας εγκυμοσύνης μετά έναν βιασμό ή όταν η πρόγνωση κάνει λόγο για μια σύντομη και βασανιστική ζωή.
Η συζήτηση δεν έχει αναζωπυρωθεί μόνο στην Ελλάδα. Ως γνωστόν, στις ΗΠΑ το 2022 ανετράπη η ιστορική απόφαση Roe v. Wade, αφαιρώντας από εκατομμύρια γυναίκες το δικαίωμα στην άμβλωση, ενώ σύμφωνα με τη Διεθνή Αμνηστία, διάφορα εμπόδια και στην Ευρώπη περιορίζουν σήμερα την πρόσβαση των γυναικών στην τεχνητή διακοπή της κύησης.
Τι συνέβη; Τι συμβαίνει; Ισως απλά αδρανήσαμε. Ισως εφησυχάσαμε πιστεύοντας ότι τα αναπαραγωγικά δικαιώματα προστατεύονται επαρκώς από τον νόμο και δεν χρειάζεται διαρκής εγρήγορση. Ετσι, συντηρητικές αντιλήψεις αφέθηκαν ελεύθερες να ωριμάσουν σιωπηλά στο εσωτερικό της κοινωνίας. Το δικαίωμα στην άμβλωση εξακολουθεί να προστατεύεται στην Ελλάδα. Ομως η διεθνής πραγματικότητα δείχνει ότι τα δικαιώματα δεν χάνονται μόνο όταν καταργούνται, αλλά και όταν αντιμετωπίζονται ως δεδομένα. Τα κεκτημένα παραμένουν κεκτημένα μόνο όσο τα υπερασπιζόμαστε.
