Γεμάτες πλατείες, συνθήματα, υπερχειλή συναισθήματα, επικαιρότητα καθηλωμένη στις ασίγαστες διαμαρτυρίες, καθολική αμφισβήτηση των θεσμών. Για περισσότερο από ένα χρόνο συρθήκαμε με το ζόρι σε ένα συλλογικό χορό αντισυστημισμού, με αφορμή το δυστύχημα των Τεμπών. Το κράτος δολοφονούσε, η κυβέρνηση συγκάλυπτε, η Δικαιοσύνη δεν λειτουργούσε, τα media παραπληροφορούσαν – αυτό κήρυτταν πάνω-κάτω τα έξαλλα πλήθη. Δίκιο είχε μόνο η πλατεία και όσοι κατάφερναν να εισχωρήσουν στο ιερατείο της: οι συγγενείς των θυμάτων, οι καλλιτέχνες που μετουσίωναν τον πόνο των συγγενών σε ζουμερό μελό, οι influencers του ευκαιριακού ριζοσπαστισμού, οι καιροσκόποι πολιτικοί που έψαχναν χαμένα βαγόνια, οι πανεπιστήμονες των τηλεοπτικών προσομοιώσεων. Το κίνημα τα είχε όλα, εκτός από κάποια γόνιμη ιδέα για την επόμενη μέρα· είχε πολλά να πει για τα πάντα, με εξαίρεση αυτό που μας καίει: τι κράτος θέλουμε, πώς θα το εξασφαλίσουμε, τι είμαστε πρόθυμοι να κάνουμε για να αποφευχθεί μία ακόμη τραγωδία. Η επιλεκτική αφωνία που υπεραναπληρωνόταν από αντικυβερνητικές κραυγές (λες κι αν έπεφτε αυτή ή οποιαδήποτε άλλη κυβέρνηση, τα τρένα θα γίνονταν ξαφνικά ασφαλή) δεν ήταν τυχαία. Τη σκοπιμότητά της την αντιλαμβάνεται κανείς εξετάζοντας τι έμεινε από την πλατεία: ούτε ρεύματα σκέψης, ούτε προτάσεις, ούτε κάποιο νέο κοινωνικό συμβόλαιο. Eμεινε η πολιτικός Μαρία Καρυστιανού. Κι αυτό που έχει να πει σήμερα, είναι ότι οι αμβλώσεις χρήζουν δημόσιας διαβούλευσης.
Το σχέδιο
Η αποτίμηση του κινήματος των Τεμπών προϋποθέτει βεβαίως ένα σημαντικό βαθμό επιείκειας. Είναι χρήσιμο να θυμόμαστε ότι η παραφορά του επηρέασε ακόμη κι αυτούς που είχαν θεσμική ευθύνη και άμεσο συμφέρον να μείνουν ανεπηρέαστοι: πριν από ένα χρόνο, μέχρι και ο πρωθυπουργός είχε επιφυλάξεις για το αν η «μοιραία εμπορική αμαξοστοιχία» ήταν καθαρή από «ύποπτο» φορτίο. Η πάνδημη υστερία ήταν, λοιπόν, αποτέλεσμα τόσο του τραγικού δυστυχήματος όσο και της ερασιτεχνικής διαχείρισής του από το κράτος και τον πολιτικό κόσμο. Ο εμβαπτισμός του κινήματος, ωστόσο, στην κακοήθεια και στον λαϊκισμό, η συστηματική καλλιέργεια μηδενιστικού πνεύματος (η χώρα είναι για πέταμα), η διχαστική ρητορική (όποιος δεν λατρεύει τα είδωλα του αγώνα είναι ανάλγητος και φιλοκυβερνητικός) και η αναγωγή ενός προσώπου σε ύπατη αυθεντία περί τα πάντα δεν ήταν φυσικά απότοκα του δυστυχήματος και της διαχείρισής του. Hταν ένα οργανωμένο σχέδιο που ελάχιστη σχέση είχε με τους 57 νεκρούς, αλλά ενορχηστρώθηκε από συγκεκριμένες ομάδες, αποσκοπώντας εκεί όπου αποσκοπούν συνήθως τα κινήματα των αγανακτισμένων: στην ταραχή για την ταραχή, στην εκτόνωση εκείνων που πάντα έχουν ανάγκη να μισούν κάποιον ή κάτι και στον προσπορισμό πολιτικού οφέλους διά της κατασυκοφάντησης του πολιτικού αντιπάλου.
Η έκπτωση της ηρωίδας
Δεν περιμένει κανείς από τους ζηλωτές της πλατείας να παραδεχθούν ότι έκαναν λάθος, πολλώ δε μάλλον να ζητήσουν συγγνώμη που ξεσήκωσαν τον κόσμο για μια κούφια εκστρατεία που ούτε τους ίδιους δεν αφορά πλέον. Eτσι κι αλλιώς, δεν ανήκουν όλοι οι διαδηλωτές στην ίδια κατηγορία· δεν συνέβαλαν όλοι εξίσου στη δηλητηριώδη συνωμοσιολογία και στα πολιτικά τερατουργήματά της. Κάποιοι διαδήλωσαν πράγματι με αγαθές και ακηδεμόνευτες προθέσεις, χωρίς καταστροφικές διαθέσεις και σκοτεινές ατζέντες. Δικαιούται όμως ένας εξωτερικός παρατηρητής να αξιώσει απ’ όλους όσοι βγήκαν στους δρόμους να αντιληφθούν επιτέλους ότι τα μαζικά κινήματα από τα οποία λείπουν ο πραγματισμός και τα πολιτικά ζητούμενα ποδηγετούνται εύκολα και συνήθως αποβαίνουν ευεργετικά για τα αντικοινωνικά άκρα. Από τους φανατικούς οπαδούς της Μαρίας Καρυστιανού, οι περισσότεροι αισθάνονται τώρα αμήχανοι· κάποιοι μάλιστα νιώθουν ντροπή και απογοήτευση βλέποντας την ακροδεξιά τροπή που παίρνει το πολιτικό της εγχείρημα. Η Καρυστιανού, όμως, έχει δικαίωμα να πολιτευθεί όπως νομίζει· δεν χρωστάει κάτι στις προσδοκίες όσων τη θεοποίησαν. Από την άλλη, οι εύπιστες ή κουτοπόνηρες μάζες που της έδωσαν ακρίτως τόση δύναμη, χρωστούν στον εαυτό τους ένα αυστηρότερο κριτήριο αξιολόγησης. Χρωστούν δε και μια ειλικρινή απάντηση σε όλους μας: άξιζε τελικά τον κόπο όλη αυτή η φασαρία;
