Τι ωραία εικόνα. Πόση λαχτάρα για ελευθερία παριστά το άναμμα του τσιγάρου με το φλεγόμενο πορτρέτο του δυνάστη. Πόση εικονοκλαστική τόλμη μεταδίδει το βίντεο της εξόριστης Ιρανής που –χωρίς θυμό, χωρίς λόγια– καίει αργά την εικόνα του Χαμενεΐ, για να πυροδοτήσει μια φευγαλέα απόλαυση.
Το Ιράν μας έχει δώσει πολλά υποδείγματα ανυπότακτου φρονήματος και δημοκρατικής αυθάδειας τα τελευταία χρόνια. Η δυτική φιλελεύθερη αυταρέσκεια είχε την ευκαιρία να τονωθεί με αυτά τα εξ αποστάσεως ερεθίσματα που της δίνει κατά καιρούς μια κοινωνία όμηρος του καθεστώτος. Οι δεσμοφύλακες όμως βρίσκουν πάντα τρόπους να ανανεώνουν την ισχύ του. Οι εξεγέρσεις κατά των μουλάδων περνούν σαν κύματα καταδικασμένα να σβήσουν όσο γρήγορα φούσκωσαν.
Και τι να κάνουμε; Να επέμβει η Δύση; Δεν έχει στο πρόσφατο ενεργητικό της κανένα παράδειγμα επιτυχημένης «αλλαγής καθεστώτος». Οπου δοκίμασε να προκαλέσει τέτοια αλλαγή στον ισλαμικό κόσμο τα τελευταία είκοσι πέντε χρόνια, απέτυχε, προκαλώντας συχνά μεγαλύτερο χάος, περισσότερη δυστυχία και απ’ ό,τι επικρατούσε υπό τις στυγερές απολυταρχίες που ανέτρεψε ή βοήθησε να ανατραπούν. Οι επεμβάσεις στο Αφγανιστάν και στο Ιράκ; Αίμα και χάος, με τους Ταλιμπάν να επιστρέφουν στην πρώτη περίπτωση θριαμβευτές. Η από αέρος, «χειρουργική», επέμβαση στη Λιβύη; Πάλι χάος, με μόνιμο καθεστώς εμφυλιακής παράλυσης σε ένα αποτυχημένο κράτος. Η μη επέμβαση στη Συρία;
Τι έχει η σημερινή Δύση να δώσει στο Ιράν;
Δεν είναι οξύμωρο να περιμένουμε τώρα ότι η «δημοκρατική Δύση» μπορεί να προστατεύσει τους Ιρανούς από την κυβέρνηση που τους δολοφονεί – σε μια ιστορική στιγμή κατά την οποία η ίδια η ύπαρξη τέτοιας «Δύσης» κλυδωνίζεται εσωτερικά; Ποιος θα επιβάλει τη δημοκρατία; Ο Τραμπ;
Δυστυχώς, καλό σενάριο για το Ιράν δεν υπάρχει. Το καθεστώς έχει δείξει ότι αντέχει. Οι μηχανισμοί καταστολής είναι αρραγείς, όσο και η κυβερνώσα ελίτ. Ακόμη κι αν κατέρρεε, δεν φαίνεται να υπάρχουν οι προϋποθέσεις μιας ομαλής μετάβασης. Ομαλή, ώς ένα βαθμό, ήταν η μετάβαση από τις κομμουνιστικές δικτατορίες της Ανατολικής Ευρώπης στις δημοκρατίες που εντάχθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ενωση και τώρα ευημερούν εντός της – αποτελώντας κιόλας ένα υπόδειγμα για τη διεκδίκηση του οποίου οι Ουκρανοί πολεμούν ήδη τρία χρόνια.
Στο Ιράν όμως δεν έχει έναν τέτοιο δημοκρατικό αστερισμό για να μπει στην τροχιά του. Για να ακολουθήσει και να ασφαλιστεί στο θεσμικό του κεκτημένο. Δεν υπάρχει αγαθή δύναμη για να το ενσωματώσει.
Αντιθέτως. Η μόνη εξωτερική επιρροή που μπορεί να ασκηθεί είναι από τις δυνάμεις που επιθυμούν την εξάρθρωση του Ιράν ως δυνητικής γεωπολιτικής απειλής, χωρίς να ενδιαφέρονται για το αύριο «στο έδαφος» – για τη ζωή αυτών που εξεγείρονται. Ο,τι απομένει από τη Δύση έχει να δώσει στο Ιράν μόνο βόμβες.
