Στη δύση του 2025 η πολιτική αγορά στην Ελλάδα βρίσκεται σε φάση αναδιάταξης. Τα κόμματα που κατέχουν αξιώματα, όπως η κυβέρνηση και η αξιωματική αντιπολίτευση, υποχωρούν ή διατηρούν δυνάμεις αντιστοίχως, ενώ κόμματα λαϊκιστικά, αντισυστημικά, όπως η Πλεύση Ελευθερίας και η Ελληνική Λύση, εμφανίζονται ενισχυμένα. Παράλληλα, δύο υπό διαμόρφωση εγχειρήματα –ένα πιθανό νέο κόμμα από τον Αλέξη Τσίπρα και η πολιτική κεφαλαιοποίηση της απήχησης της Μαρίας Καρυστιανού– μετρούνται πριν καν υπάρξουν οργανωτικά. Στον αντίποδα, χαμένοι της παρούσας συγκυρίας είναι ο ΣΥΡΙΖΑ, που υποχωρεί σε χαμηλά μονοψήφια ποσοστά κοντά στο κατώφλι του 3%, και η Νέα Αριστερά, που βρίσκεται πλέον εκτός κοινοβουλευτικής τροχιάς. Η υψηλή ρευστότητα των εκλογέων, η διάχυτη δυσπιστία, τα σταθερά υψηλά ποσοστά αναποφάσιστων και η δυνητική απήχηση των δύο νέων σχημάτων αναδεικνύουν μια δυναμική στην πλευρά της πολιτικής ζήτησης, με μετρήσιμη μερίδα πολιτών να αναζητεί νέους φορείς πολιτικής έκφρασης και αξιοπιστίας.
Με το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ και τις αγροτικές διαμαρτυρίες να κυριαρχούν στην ατζέντα, μετά μια μακρά περίοδο διαμαρτυρίας και αμφισβήτησης γύρω από τη διαχείριση του δυστυχήματος των Τεμπών, η πολιτική αντιπαράθεση στην παρούσα φάση τείνει να οργανώνεται λιγότερο γύρω από καθαρές προγραμματικές διαφορές και περισσότερο γύρω από κριτήρια επάρκειας και ηθικής αξιοπιστίας: ποιος λέει την αλήθεια, ποιος θα αποδώσει δικαιοσύνη, ποιος εγγυάται λογοδοσία και λειτουργικούς θεσμούς. Οταν κυριαρχεί αυτό το πεδίο αξιολογικών κριτηρίων, δημιουργείται γόνιμο έδαφος για νέους πολιτικούς επιχειρηματίες που επιχειρούν να αναδιατάξουν τους όρους του ανταγωνισμού: οι νεοεισερχόμενοι κερδίζουν όταν κατορθώνουν, πρώτον, να ανεβάσουν στην κορυφή της ημερήσιας διάταξης ένα θέμα που οι καθιερωμένοι παίκτες δεν χειρίζονται πειστικά και, δεύτερον, να το πλαισιώσουν με ένα λόγο που αμφισβητεί τη νομιμοποίηση των παραδοσιακών ελίτ. Αυτό το νέο επίδικο δεν είναι μόνο οικονομικό: παρουσιάζεται πρωτίστως ως θέμα δικαιοσύνης, λογοδοσίας και θεσμικής αξιοπιστίας.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Πλεύση Ελευθερίας ανεβαίνει επειδή επενδύει σε ένα θεσμικό-ηθικό αφήγημα περί δικαιοσύνης, διαφάνειας, λογοδοσίας, απαντώντας σε ένα κοινό που εμφορείται από αγανάκτηση και ψηφίζει περισσότερο με κριτήριο την καθαρότητα και τη θεσμική επάρκεια, παρά με την ιδεολογική εγγύτητα. Η Ελληνική Λύση, αντιθέτως, διατηρεί πιο σκληρό πυρήνα, με σαφή θεματολογία σε ταυτότητα, ασφάλεια και αντιπαράθεση με το κατεστημένο και αναδεικνύεται ανθεκτική επειδή έχει διατηρήσει αυτό το προφίλ και συνεκτική ατζέντα. Η δημιουργία νέου φορέα από τον Αλέξη Τσίπρα θα επανασυνθέσει ένα χώρο που σήμερα μοιάζει ακάλυπτος, αξιοποιώντας τη ρευστότητα και την αναζήτηση νέου σημείου αναφοράς, ενώ η Μαρία Καρυστιανού συμπυκνώνει το πιο ισχυρό συμβολικό φορτίο γύρω από το αίτημα δικαιοσύνης και λογοδοσίας· μια δυναμική που, αν μεταφραστεί σε πολιτική προσφορά, ενδεχεται να ανασυντάξει τον χώρο της αγανάκτησης με πιο θεσμικούς όρους, συμπιέζοντας ευθέως ανταγωνιστές, όπως η Πλεύση Ελευθερίας. Στην απέναντι όχθη, ο ΣΥΡΙΖΑ κουβαλάει το κόστος κυβερνητικής φθοράς και κρίσης ταυτότητας, ενώ η Νέα Αριστερά, παρά την ιδεολογική της καθαρότητα, δεν δείχνει να αποκτά οργανωτικό βάθος και προγραμματικό λόγο που να κινητοποιεί πέρα από ένα στενό κύκλο.
Ενώ η συγκυρία ευνοεί την καινοτομία, η διάρκεια θα κριθεί στο εάν η σημερινή κινητικότητα θα γεννήσει σταθερούς παίκτες ή εάν θα αποδειχθεί στιγμιαίο κύμα. Η προγραμματική επάρκεια δεν απαξιώνεται, ούτε κερδίζουν πάντα οι ασαφείς· η αντοχή κομμάτων με καθαρό στίγμα δείχνει ότι η συνεκτική ταυτότητα παραμένει πλεονέκτημα. Ωστόσο, ο ανταγωνισμός μετατοπίζεται προς νέα διλήμματα, όπου προβάδισμα έχουν όσοι μπορούν να επιβάλουν ένα πειστικό επίδικο και να το εκφράσουν με γλώσσα αξιοπιστίας και λογοδοσίας. Το 2026, λοιπόν, το κομματικό τοπίο θα κριθεί σε δύο δοκιμασίες: πρώτον, εάν τα νέα ή τα ενισχυόμενα σχήματα θα αποκτήσουν οργάνωση, στελέχη και κανόνες που να τα κρατούν όρθια πέρα από τον αρχηγό τους· και δεύτερον, εάν οι διαταρακτικοί αυτοί παίκτες θα διατηρήσουν την πρωτοκαθεδρία στο θέμα που τα ανέδειξε, χωρίς να τους το αφαιρέσουν οι μεγάλοι παίκτες υιοθετώντας το πιο πειστικά. Το ερώτημα δεν είναι εάν θα εμφανιστούν νέοι πολιτικοί επιχειρηματίες, αλλά εάν θα μετατρέψουν την αρχική δυναμική σε κόμμα με βάθος και αντοχή ή αν θα μείνουν κόμματα-κομήτες, δηλαδή μια γρήγορη αναλαμπή μέσα στη γενικευμένη δυσπιστία.
*Η κ. Λαμπρινή Ρόρη είναι επίκουρη καθηγήτρια Πολιτικής Ανάλυσης στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.
