Μέσα από τις γραμμές του βιβλίου του Ιαν Κέρσοου «Το τέλος. Γερμανία 1944-1945» (εκδ. Κλειδάριθμος, 2015) ο συγγραφέας διερωτάται τι ήταν αυτό που έκανε τους Γερμανούς να μάχονται με φανατισμό μέχρι και την τελευταία ημέρα του πολέμου; Τι ήταν αυτό που, ενώ η κατάρρευση ήταν προ των πυλών, ωθούσε μεσήλικες αλλά και εφήβους να παίρνουν τα όπλα για τον ολοκληρωτικό πόλεμο του Γκέμπελς και του Σπέερ. Τι ήταν αυτό ώστε οι στρατηγοί της Βέρμαχτ να εξακολουθούν να κοινοποιούν διαταγές υπό τις πιο απελπιστικές συνθήκες; Σε τελική ανάλυση, τι ήταν αυτό που συνείχε το ναζιστικό καθεστώς μέχρι την άνευ όρων παράδοση;
Σημειωτέον, όπως γράφει ο Ιαν Κέρσοου, τις ημέρες πριν από την πτώση, στις περιοχές της Γερμανίας που δεν τελούσαν υπό κατοχή δεν παρατηρούνταν σημάδια αναρχίας, καθώς διετηρείτο μια φαινομενική ομαλότητα και η τυπική γερμανική γραφειοκρατία γινόταν προσπάθεια να λειτουργεί. Η πολιτική διοίκηση και τα δικαστήρια διεκπεραίωναν υποθέσεις, ενώ από το Πανεπιστήμιο του Βερολίνου, μέχρι και τον τελευταίο μήνα του πολέμου, καταβάλλονταν οι υποτροφίες στους αλλοδαπούς φοιτητές. Ηταν η επένδυση για τη γερμανική επιρροή «στη νέα Ευρώπη». Χωρίς να διαισθάνονται αυτό που έρχεται ή καρτερικά αναμένοντάς το, στις 12 Απριλίου 1945, με τους Σοβιετικούς προ των πυλών του Βερολίνου, η Φιλαρμονική της πόλης έδωσε συναυλία που όπως αποδείχθηκε ήταν η τελευταία. Μερικοί κινηματογράφοι λειτουργούσαν ακόμη, ενώ ο τελευταίος ποδοσφαιρικός αγώνας διεξήχθη στις 23 Απριλίου 1945, μεταξύ της Μπάγερν Μονάχου και της τοπικής αντιπάλου της, Μόναχο 1860.
Η εξήγηση που δίνουν σύγχρονοι ιστορικοί σε αυτήν τη σχιζοφρενική κατάσταση είναι πως «η κοινωνία του λαού», αυτή η ναζιστική θεωρητική κατασκευή, παρά την απογοήτευση των τελευταίων χρόνων, παρέμενε άθικτη. Επιπροσθέτως, οι Γερμανοί δεν μπορούσαν να φανταστούν μια αξιόπιστη και θελκτική εναλλακτική απέναντι στον ναζισμό. Και όπως παρατήρησε ένας άλλος Γερμανός ιστορικός, «το αίνιγμα δεν ήταν ο Αδόλφος Χίτλερ. Το αίνιγμα ήμασταν εμείς».
Οσα χρόνια και να περάσουν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, τα ερωτήματα δεν θα στερέψουν και οι απαντήσεις θα γεννούν νέα ερωτήματα. Η κανονικότητα μέσα στην κατάρρευση ίσως εκφράζει τη γερμανική ιδιοπροσωπία.
