Περάσαμε των παθών μας τον τάραχο μέχρι να φτάσουμε στο τσαρδί του. Τριγύρω η θεόξερη ξεραΐλα των Κυκλάδων, κακοτράχαλοι δρόμοι, χώμα και κοτρώνες, πεζούλες άδειες – μνημεία παλιά του υπεράνθρωπου κόπου των κατοίκων των νησιών, του θεϊκού πείσματός τους στον αγώνα για επιβίωση, πού και πού κάτι τούφες με λιόδεντρα, χωραφάκια μια σταλιά με όσπρια και ελάχιστοι μπαξέδες.
Πατημένα 80, ο Γιώργος Καρυστιναίος, παραδοσιακός τυροκόμος της Φολεγάνδρου, που οι ντόπιοι θα σ’ τον πουν με το παρατσούκλι του «ο Ψύλλος», μας καλοδέχτηκε πέρυσι το αποκαλόκαιρο στο φτωχικό αγροτόσπιτό του. Μας οδήγησε ώς εκεί ένας συντοπίτης του αγρότης, που βγάζει ωραία ρεβίθια και ελαιόλαδο, με τη μάρκα Telagrada. Με λίγα λόγια, περιεκτικά, και με κοφτές κινήσεις, ο Ψύλλος μάς έδειξε τον θησαυρό του που στέγνωνε πάνω σε μια κρεβατίνα από καλάμια. Μια χούφτα τυράκια φολεγανδρίτικα. Με τα λιγοστά πια ζώα του και με τις θεϊκές παρά τα χρόνια του δυνάμεις του, φτιάχνει αυτά τα απίθανα τυράκια. Με την αρχαία συνταγή του Ομήρου. Αυτό δεν είναι τυρί, είναι όλη ουσία του τόπου συμπυκνωμένη σε μερικές εκατοντάδες γραμμάρια. Ομως λιγοστεύουν οι Ψύλλοι, δεν τους θέλει ο τουρισμός. Κι ας διψάει ο τουρίστας για μια δροσερή αυθεντική εμπειρία, για ένα ντόπιο τυράκι, στους μικρούς τόπους δεν συμβαδίζουν ο μεγάλος τουρισμός και ο μικρούλης πρωτογενής τομέας. Γίνεται, αλλά θέλει σχέδιο, θέλει αρετή και τόλμη.
Ξέρετε τι μας είπε ένας τυροκόμος από άλλο νησί; Πως τα ζώα τους κάνουν θόρυβο και ενοχλούν. Ετσι τους λένε οι ιδιοκτήτες καταλυμάτων στους διογκωμένους οικισμούς των νησιών. Και μια άλλη γυναίκα, πως τα ζώα της μυρίζουν. Και αναρωτιόταν: μα καλά, σε χωριό δεν ήρθατε; Αυτή είναι η αλήθεια του χωριού, και αν δεν σας αρέσει, γιατί ήρθατε;
Γίνεται: θέλει αυτά όλα να προστατευτούν με μια βαθιά και ακαριαία συνειδητοποίηση πως τα υπό εξαφάνιση αγροτικά προϊόντα που έχουν το DNA του τόπου μας, πως οι παλιές τέχνες, οι παλιές συνήθειες, πως όλα αυτά είναι μια σπουδαία κληρονομιά. Πως η ζωή και η δουλειά των αγροτών, όταν γυρίζει τον χειμώνα το κλειδί της τουριστικής σεζόν, είναι το αίμα στις αρτηρίες των νησιών μας. Ομως, οι κυβερνώντες διαχρονικά κοιτούν αλλού, σε άλλου είδους ανάπτυξη. Και ενίοτε κοιτούν μόνο πώς θα βγάλουν τους άσχημους λεκέδες από μπίζνες που λερώνουν. Εχουμε και πρόσφατα τέτοια χαμπέρια. Το παράσπιτο του Ψύλλου, με τα τυράκια του, τα αμύγδαλα, τα λίγα ζαρζαβατικά σε έναν πάγκο, με τα παλιά ξύλινα ντουλάπια βαμμένα με καφετιά λαδομπογιά, είναι ένα ξέφωτο της πατρίδας μας. Μιας Ελλάδας που χάνεται και κανείς δεν ακούει.
