Η άποψη δεν είναι περιθωριακή. Φιλοξενείται στους New York Times, ανακύπτει συχνά σε πολιτισμένους διαλόγους, διατυπώνεται από πρόσωπα που ούτε ιδεολογικά ακραία χαρακτηρίζονται ούτε αμαθή. Τελευταία ακούγεται όλο και περισσότερο: «Ο Νετανιάχου πρέπει να σταματήσει τις εχθροπραξίες στη Γάζα επειδή σιγά σιγά διασύρει τους Ισραηλινούς και τους Εβραίους ανά τον κόσμο. Η ισραηλινή κυβέρνηση θέτει σε κίνδυνο τον εβραϊσμό διεθνώς». Η παράλογη ιδέα της συλλογικής ενοχοποίησης απευθύνεται όχι τόσο στον Ισραηλινό ηγέτη, όσο στους συμπατριώτες ή ομοδόξους του· κατά κάποιον τρόπο, τους απειλεί: προσέξτε καλά, τους λέει, γιατί το κύμα αντισημιτισμού που έρχεται (στην πραγματικότητα έχει ήδη φτάσει) φέρει τη σφραγίδα του πρωθυπουργού του Ισραήλ· αν σας αντιπαθήσει ο πλανήτης ξανά, αυτή τη φορά δεν θα έχει άδικο· αν το περιβάλλον σας γίνει για εσάς, τα παιδιά και τους οικείους σας απειλητικό, τον λόγο τον ξέρετε. Εμείς νίπτουμε τας χείρας μας.
Η μονάδα και το σύνολο
Πρόκειται για ένα σόφισμα που, επειδή εκφέρεται σε σχετικά ήπιους τόνους κι αποσκοπεί τάχα στην καταλλαγή, λαμβάνεται υπ’ όψιν ως δόκιμο επιχείρημα. Στην πραγματικότητα, είναι μια κομψή και συγκαλυμμένη παραλλαγή τού «Δεν φταίνε οι αντισημίτες που είναι αντισημίτες, φταίνε οι Εβραίοι που είναι Εβραίοι». Αυτό που δεν καταλαβαίνουν όσοι επιρρίπτουν την ευθύνη του εκτεταμένου αντισημιτισμού στον Νετανιάχου είναι αυτό που δεν καταλαβαίνουν γενικότερα όσοι αναπαράγουν στερεότυπα ταυτίζοντας τη μονάδα με το σύνολο: οι πράξεις τού ενός δεν χαρακτηρίζουν αναρίθμητα άτομα που τυχαίνει να συνδέονται με κάποιον τρόπο (θρησκευτικό, εθνοτικό, φυλετικό) μαζί του. Και μόνο η σκέψη ότι η ομοιότητα αποτελεί ταυτότητα και σύμπτωση είναι η ρίζα της προκατάληψης και του ρατσισμού. Αντισημιτισμό, με λίγα λόγια, δεν προκαλεί το κακό παράδειγμα που δίνει ένας Ισραηλινός, αλλά η ήδη υπάρχουσα αντίληψη ότι αν έχεις γνωρίσει έναν Εβραίο, τους έχεις γνωρίσει όλους. Και, επιπλέον, η πεποίθηση ότι η παραπάνω γενίκευση είναι εύλογη, ότι δηλαδή ένας κακός ηγέτης «χαλάει το όνομα» ενός έθνους, σημαίνει αποδοχή και διαιώνιση της προκατάληψης. Αντισημιτισμός είναι να πιστεύεις ότι ο αντισημιτισμός είναι, ανάλογα με τη συγκυρία, δικαιολογημένος.
Επιλεκτικές ευαισθησίες
Θα έλεγε κανείς ότι, ειδικά όσοι δηλώνουν ευαισθητοποιημένοι σε σχέση με τα ανθρώπινα δικαιώματα, δεν θα έπρεπε να πέφτουν στην παγίδα τέτοιων ρατσιστικών απλουστεύσεων. Οπως κατανοούν, για παράδειγμα, ότι ο αλλοδαπός κλέφτης δεν αντιπροσωπεύει τυπολογικά όλους τους ομοεθνείς του ή ότι ο τρομοκράτης με θρησκευτικά κίνητρα δεν αποτελεί καθρέφτη όλων όσοι ανήκουν στην ίδια θρησκεία, θα έπρεπε να είναι σε θέση να διαχωρίσουν τον Νετανιάχου από τους εβραϊκούς πληθυσμούς της υφηλίου. Θυμόμαστε, άλλωστε, καλά πως κάθε φορά που οι τζιχαντιστές παίρνουν κεφάλια αθώων, ο κυρίαρχος προβληματισμός ορισμένων δεν είναι το άδικο εις βάρος των αποκεφαλισμένων, αλλά η «άνοδος της ισλαμοφοβίας»· ο κίνδυνος δηλαδή η πράξη τού ενός να επιδράσει αρνητικά στην πρόσληψη του «ομοειδούς» συνόλου. Γιατί δεν τολμάει κανείς να αποδώσει την ισλαμοφοβία στον μεμονωμένο εγκληματία; Γιατί δεν υπάρχει αντίστοιχη μέριμνα διάκρισης του ενός εγκληματία Εβραίου από τους μη εγκληματίες Εβραίους;
Τα όρια
Ο Νετανιάχου, βέβαια, δεν είναι κάποιος τυχαίος. Είναι πολιτικός ηγέτης, επομένως εκ των πραγμάτων ενεργεί αντιπροσωπευτικά. Εχει, όμως, και η αντιπροσώπευση τα όριά της: ο Νετανιάχου αντιπροσωπεύει κατ’ αρχήν τους ψηφοφόρους του, όχι κάθε Εβραίο στη Γη (Ισραηλινό και μη). Ακόμα κι έτσι όμως, τα όρια της νομιμοποίησής του τα έχει υπερβεί προ πολλού. Πόσοι από τους ψηφοφόρους του τον ψήφισαν για να πραγματοποιήσει πόλεμο; Πόσοι εγκρίνουν τον πόλεμο όπως διεξάγεται τώρα; Είναι αρκετά περίεργο: σε κάθε άλλη περίπτωση, δημοσιογράφοι, πολιτικοί αναλυτές και απλοί χρήστες των social media διαγιγνώσκουν με ευκολία το φαινόμενο του πρωθυπουργού «χωρίς νομιμοποίηση»· ψηφίζεται στη Βουλή ένα αντιδημοφιλές νομοσχέδιο και σπεύδουν να μας ενημερώσουν ότι η εκάστοτε κυβέρνηση «έχει χάσει την επαφή της με τον λαό». Στην περίπτωση του Ισραήλ όμως τέτοιο ενδεχόμενο δεν αναγνωρίζεται· οι Εβραίοι πρέπει να τάσσονται συλλήβδην υπέρ του Νετανιάχου, διαφορετικά κάτι χαλάει στο αφήγημα. Τι να είναι αυτό άραγε;
Εμμεση πίεση
Υπάρχει κι ένα άλλο ενδεχόμενο. Εφιστώντας την προσοχή των απανταχού Εβραίων στον κίνδυνο που διατρέχει η υπόληψη και η ζωή τους εξαιτίας της πολιτικής Νετανιάχου, ίσως κάποιοι επιχειρούν να ασκήσουν έμμεση πίεση στον ίδιο τον Νετανιάχου. Εφόσον ο πρωθυπουργός δεν συγκινείται από τις εικόνες της ανθρωπιστικής καταστροφής, δεν ακούει τους ξένους ηγέτες και δεν λογαριάζει την τιμή του κράτους του, ίσως κάνει πίσω όταν καταλάβει πόσο βολικό άλλοθι παρέχει η αδιαλλαξία του στον έτσι κι αλλιώς ευκόλως πυροδοτούμενο αντισημιτισμό. Ομως αυτά τα πράγματα είναι αλληλοτροφοδοτούμενα: όπως οι αντισημίτες βλέπουν παντού παράγοντες δικαίωσης του αντισημιτισμού τους, έτσι και ο Νετανιάχου βλέπει παντού λόγους τόνωσης της επιθετικότητάς του. Δύο διαφορετικές καταστάσεις μπορούν να ισχύουν ταυτόχρονα: μπορεί και ο Νετανιάχου να εγκληματεί, μπορούν και οι αντισημίτες να είναι αντισημίτες με αποκλειστικά δική τους ευθύνη.
