Μέσα στο χάος της Ομόνοιας, γύρω από τον ηλεκτρικό, συνήθως οι μόνοι που δείχνουν ενθουσιασμό είναι οι «ξένοι». Περπατούσα μ’ έναν Αμερικανό που κάνει τις διακοπές του και διαμένει στα Εξάρχεια. Ιδέα δεν έχει πού βρίσκεται. Πριν ήταν Μύκονο πιο πριν Μαδρίτη. Κάνει διακοπές με τη μαμά του. Ο μέσος Έλληνας στην ηλικία του τέτοιον καιρό φεύγει σεζόν. Ευγενέστατο παιδί, καθόταν και χάζευε το συντριβάνι. Το βρήκε πανέμορφο.
Παρατηρούσα κι εγώ. Η αλήθεια είναι ότι γύρω από την Ομόνοια χαίρονται κυρίως οικογένειες μεταναστών. Βγάζουν σέλφι με το συντριβάνι. Μιλάνε δυνατά. Αγκαλιάζουν το παιδί τους. Δείχνουν χαρά που βρίσκονται εκεί. Για τους Αθηναίους η γκρίνια είναι τόσο αυτονόητη όσο ο φρέντο εσπρέσο. Μήπως, όμως, μερικές φορές είναι δικαιολογημένη;
Αρκεί να πάτε στην Εθνική Βιβλιοθήκη, στην Τριλογία. Εκεί διάφορα εξαρτημένα άτομα κάνουν τη δόση τους ή την ψάχνουν. Μέσα στον εθισμό τους, αγριεύουν τους περαστικούς. Το θέμα δεν είναι πώς θα τους κρύψουμε κάπου, αλλά πώς θα τους βοηθήσουμε. Πώς η χώρα θα εφάρμοζε κάποια συνολική, στιβαρή πολιτική για τον εθισμό. Αντί γι αυτό, οι περικοπές, η υποχρηματοδότηση, η αδιαφορία, η επίθεση στον ευάλωτο, παράγουν αρνητικές χρήσεις του δημόσιου χώρου. Σάββατο πρωί, που πλήθος κόσμου περνάει από ‘κει, για να πάει στο βιβλιοπωλείο Πολιτεία ή να πιει καφέ, αποστεωμένοι νέοι άνθρωποι ψάχνουν να τρυπηθούν.
Εντωμεταξύ, κανονική βρωμιά κάτω. Τα ακριβά ξενοδοχεία γύρω από το Σύνταγμα λάμπουν κι αστράφτουν, ο δρόμος, όμως πέριξ της πλατείας είναι σιχαμερός. Οι Αθηναίοι είναι απλώς ριγμένοι σε μια περίπλοκη εξίσωση που αφορά κάτι πυρηνικό. Λαμβάνουν ανταλλάγματα γι αυτήν την τόσο ακριβή ζωή που ζουν;
Αυτά τα σκέφτομαι με αφορμή μια άσχημη είδηση. Το μικρό, καλό βιβλιοπωλείο Επί Λέξει στην Ακαδημίας και Λυκαβηττού κλείνει. Ήταν ένα μέρος με έμφαση στο ποιοτικό βιβλίο, στην ιστορία και το δοκίμιο. Ήσυχη γωνίτσα που μού έφτιαχνε τη διάθεση όταν κάποτε εργαζόμουν στο Κολωνάκι και έπρεπε κάπως να βρίσκω κάτι ευχάριστο να κοιτάζω στον δρόμο από και προς τη δουλειά. Κοιτούσα τη βιτρίνα τους και όποτε είχα χρήματα αγόραζα και κάποιο βιβλίο.
Πριν λίγο καιρό είχε κινδυνεύσει το καλό σινεμά Άστορ, ενώ άλλα σινεμά όντως κλέινουν και δεν ξανανοίγουν. Το βιβλιοπωλείο, το σινεμά, τα άλλα βιβλιοπωλεία του Κολωνακίου που είναι σαν μύγες μες στο γάλα, μάς θέτουν ένα ερώτημα: μήπως το κέντρο της Αθήνας γίνεται βαρετό; Αν η Αθήνα και η χώρα, γενικώς, δεν «επενδύσουν» (άσχημη λέξη, αλλά πού και πού ωφέλιμη) στον πολιτισμό, χάνουμε το πλεονέκτημά μας (άσχημη λέξη, πάλι, αλλά εδώ μιλάμε με όρους ανταγωνισμού για τον χώρο).
Οι υλικοί όροι με τους οποίους παράγεται πολιτισμός στην Ελλάδα, για να το θέσω ευγενικά, έχουν τεράστια περιθώρια βελτίωσης. Η απλήρωτη εργασία στον πολιτισμό είναι πολύ συχνή, ειδικά στους νεοεισερχόμενους. Σχέδιο, όραμα, πλάνο έχουν μεμονωμένα αξιόλογα άτομα. Η στήριξη από φορείς ισχνή ή ανεπαρκής (και δημιουργεί πού και πού γκρίνια, γιατί είναι προσδεμένη ή υπερσυγκεντρωμένη σε ιδιωτικά κεφάλαια).
Η ενθουσιώδης παραγωγή πολιτισμού, όμως, έχει να κάνει και με την αγορά ακινήτων στην πόλη, με τον διαθέσιμο χώρο. Εκεί η κατάσταση έχει αγριέψει και μόνο κοινωνικά επωφελείς ρυθμίσεις μπορούν να εξασφαλίσουν πως κάποιες χρήσεις θα τεθούν εκτός ανταγωνισμού και θα διασφαλιστούν, επειδή τις θεωρούμε αναγκαίες για μια κανονική ζωή στην πόλη. Ούτε οι κάτοικοι, ούτε οι τουρίστες αποζητούν κάποιο γκέτο καλογυαλισμένων ξενοδοχείων. Η Αθήνα γίνεται σκληρή με τους κατοίκους της μ’ έναν νέο τρόπο, άλλον απ’ αυτόν της εποχής της οικονομικής κρίσης.
