Κλιματική αλλαγή, πολιτικός αυταρχισμός, πανδημίες, σφαγές αμάχων, τεχνολογίες εκτός ορίων, αιματηρά αστυνομικά δελτία. Γενικώς, από δεινά άλλο τίποτα. Αραγε ο κόσμος αποκτά χαρακτηριστικά δυστοπίας; Ορισμένες απεικονίσεις του πάντως, σε πρόσφατες σειρές και σε ταινίες, αυτό υπαινίσσονται. Οι δυστοπικές και μετα-αποκαλυπτικές αφηγήσεις έχουν αυξηθεί, νομίζω, τα τελευταία χρόνια. Και δεν απευθύνονται πια σε μικρό κοινό.
Το «Black Mirror» και η «Ιστορία της θεραπαινίδος»· το «The Last of Us» και το «Severance»· το «Squid Game», το «Leftovers» και το «3%»· αλλά και το «Hunger Games», το «Don’t Look Up» και το «The Platform». Σύμφωνοι, και παλαιότερα παίζονταν ωραία δυστοπικά έργα. Πλέον όμως ανήκουν στη σφαίρα του mainstream.
Κάποιος λόγος θα υπάρχει. Κάποιες αγωνίες θα εκφράζονται εδώ. Από τη μικρή μου εμπειρία, βέβαια, θεωρώ ότι αρκετές τέτοιες αφηγήσεις μάλλον κρίνουν μια κοντινή ή μακρινή συνθήκη, μάλλον διεγείρουν τη σκέψη και το συναίσθημα, παρά υπαινίσσονται έστω έναν άλλον δρόμο που θα μπορούσε να ακολουθηθεί.
Μα η τέχνη δεν δίνει λύσεις, αλλά θέτει ερωτήματα. Βεβαίως, αλλά καμιά φορά δείχνει και εναλλακτικές πορείες, διαφορετικά παραδείγματα, ανοίγει μονοπάτια. Προειδοποιεί, αλλά καλλιεργεί και την ελπίδα πως δεν είναι όλα μάταια και αναπόδραστα. Οτι οι άνθρωποι πάντα βρίσκουν τρόπο.
Ναι, η «Ιστορία της θεραπαινίδος» ή το «The Last of Us» υπογραμμίζει τη σημασία της αντίστασης στην καταπίεση, της αλληλεγγύης, της ανθρωπιάς. Δεν θα έλεγα με σιγουριά το ίδιο για το «Platform» και κυρίως το «Black Mirror», του οποίου την τελευταία σεζόν εγκατέλειψα από το πρώτο κιόλας δυσοίωνο επεισόδιο, που χτύπησε και μερικές ευαίσθητες χορδές.
Γίνομαι λιγάκι συντηρητικός, το ξέρω. Μπορεί επίσης να βλέπω απλώς τις λάθος ταινίες και σειρές. Πιστεύω πάντως ότι παράγουμε περισσότερες δυστοπίες από όσες αντέχουμε. Αναρωτιέμαι αν και η ίδια η λέξη ακούγεται σήμερα πιο συχνά.
Ε, λοιπόν, έχω μια ιδέα. Ενα νέο genre, που θα κινείται στον αντίποδα των δυστοπιών. Δεν θα είναι αφελές, ούτε θα του λείπουν ο ρεαλισμός και οι αντιθέσεις. Θα δίνει όμως μια τόση δα παραπάνω έμφαση στους εφικτούς τρόπους αντιμετώπισης των προβλημάτων και στην πίστη ότι η συνεργασία είναι πιο ωφέλιμη από τον φόβο και την ιδιώτευση. «Ευτοπία» θα είναι το, κάπως «χαζό», όνομά της· και αν δεν βελτιώσει κάτι, τουλάχιστον θα έχει προσπαθήσει.
