Κάτι αλλάζει. Το ξέρουμε, το βλέπουμε, το ακούμε – είναι, πια, εκκωφαντικό. Φασισμός, ακροδεξιά, μίσος, μένος, γενοκτονίες, εισβολές, κι ένα πλαδαρό μα ξέφρενο αντιδημοκρατικό πέπλο να σκεπάζει τον ελεύθερο κόσμο. Κάποιες και κάποιοι έχουμε αρχίσει να το χωνεύουμε: ίσως και στις δικές μας γενιές να λάχει η ανάγκη να αντιδράσουν, να βγουν στην Αντίσταση. Ισως, αν φτάσει η μπότα του αυταρχισμού και στα δικά μας μέρη, να έρθει κι η σειρά μας για να συμμετάσχουμε σε έναν ξεσηκωμό, σε μια επανάσταση. Οχι σίγουρα. Χρόνος υπάρχει ακόμη για να σωθούν οι δημοκρατίες και οι ελευθερίες μας, με άλλους τρόπους. Αλλά η επίθεση είναι ανελέητη. Αν δεν σωθούν; Τι γίνεται τότε; Πώς γίνεται μια επανάσταση;
Γραφιάδες άλλοι, ιδεολογικά καταρτισμένοι από πρότερες μάχες σε (θεωρητικά) μετερίζια, μπορεί να έχουν πληρέστερες απαντήσεις και εγκυρότερη βιβλιογραφία. Αλλά εγώ, για να αντιμετωπίσουμε μαζί το ερώτημα του τίτλου, θέλω να στρέψω την προσοχή σας πολύ πιο χαμηλά στην πολιτισμική ιεραρχία, σε μια τηλεοπτική σειρά που προβάλλεται στη συνδρομητική υπηρεσία Disney+. Ναι, για να κουβεντιάσουμε το θέμα της επανάστασης απέναντι στην τυραννία, θα σας παραπέμψω σε μια σειρά. Του Disney+. Η οποία διαδραματίζεται σε έναν φανταστικό κόσμο με εξωγήινους, διαστημόπλοια και όπλα που πετάνε λέιζερ. Στον ίδιο κόσμο που διαδραματίζεται η παιδική ταινία φαντασίας «Ο πόλεμος των άστρων» (1977). Η σειρά λέγεται «Andor». Διαδραματίζεται σε έναν γαλαξία που διοικείται από ένα φαινομενικά δημοκρατικό σύστημα, με αντιπροσώπους από όλους τους πλανήτες να συμμετέχουν σε μια διαγαλακτιακή Γερουσία. Ο καγκελάριος της Γερουσίας, όμως, έχει αυτοανακηρυχθεί «αυτοκράτορας» και έχει αρχίσει να συγκεντρώνει ολοένα περισσότερη πολιτική ισχύ, διαμορφώνοντας συμμαχίες, δημιουργώντας σώματα ασφαλείας πιστά στον ίδιο και περιορίζοντας σταδιακά τις ελευθερίες όσων αντιδρούν. Αρχίζει να ελέγχει –και να αυστηροποιεί– τη δικαιοσύνη. Πολίτες συλλαμβάνονται μαζικά με αστείες αφορμές και στέλνονται σε φυλακές άλλων πλανητών για καταναγκαστική εργασία. Οι οικονομικές ανισότητες είναι ακραίες. Ο αυτοκράτορας ελέγχει απόλυτα τα ΜΜΕ και ενορχηστρώνει την προπαγάνδα. Είναι όλα τα γνωστά κόλπα που χρησιμοποιούν τα ανελεύθερα καθεστώτα και στον πραγματικό κόσμο. Αργά ή γρήγορα έρχονται και οι γενοκτονίες. Τι άλλο γίνεται στην πραγματικότητα; Αργά ή γρήγορα μια Αντίσταση αρχίζει να χτίζεται.
Το θέμα της σειράς δεν είναι τόσο η θεαματική αποτύπωση μιας καρτουνίστικης μάχης ανάμεσα στο Καλό και το Κακό (αυτό γίνεται στις ταινίες του «Πολέμου των άστρων» του Τζορτζ Λούκας) αλλά η εξέταση του πώς λειτουργεί, ακριβώς, μια ένοπλη «Αντίσταση». Πώς χτίζεται όταν κάθε περιθώριο άλλων μορφών δράσης στερεύει. Ποιοι είναι αυτοί που εξεγείρονται; Ποια είναι τα κίνητρά τους; Δεν έχουν όλοι τα ίδια. Επίσης, τι είδους ομάδες και φράξιες εμφανίζονται, ποιες μακροημερεύουν και, κυρίως, πώς συνεννοούνται μεταξύ τους;
Ο Κάσιαν Αντορ, ας πούμε, ο πρωταγωνιστής της σειράς, είναι ένας φτωχοδιάβολος από έναν πλανήτη – «χωριό», ένας κυνικός μικροαπατεώνας, ο οποίος δέχεται να υπηρετήσει την επανάσταση μόνο όταν νιώθει στο πετσί του τις συνέπειες της καταστολής και του αυταρχισμού. Αλλοι, πιο προνομιούχοι, θυσιάζουν τη βολή και την ηρεμία τους μόνο και μόνο για να υπηρετήσουν την ιδεολογική τους ταυτότητα, επειδή δεν μπορούν να ζήσουν αλλιώς. Μια γερουσιάστρια προσπαθεί να πολεμήσει το σύστημα από μέσα – μέχρι που αυτό δεν είναι πια εφικτό. Κι ένας βίαιος και αυταρχικός μαχητής ηγείται ενός αναρχοαυτόνομου γκρουπ για να διεξάγει εναντίον του καθεστώτος κάτι που στις περισσότερες περιπτώσεις θα μπορούσε να χαρακτηριστεί «τρομοκρατία». Ολοι αυτοί θεωρητικά μάχονται για τον ίδιο στόχο – την πτώση του αυταρχικού καθεστώτος, την ελευθερία. Αλλά μεταξύ τους δεν τα βρίσκουν και πολύ καλά. Πώς μπορούν να συνεργαστούν αποτελεσματικά; Τι είδους δομές πρέπει να χτιστούν, ποιοι θα ασκούν τη διοίκηση; Πώς μετατρέπεις σκόρπια γκρουπούσκουλα που διοργανώνουν μεμονωμένες δράσεις σε οργανωμένη δομή, σε Αντίσταση, σε Επανάσταση;
Οι αναλογίες που υπάρχουν σε πραγματικά ιστορικά γεγονότα είναι πολλές, βεβαίως. Αλλά είναι κυρίως ιστορικές. Ενα από τα σημαντικότερα γεγονότα της πρώτης σεζόν του «Andor» περιλαμβάνει την απόπειρα ληστείας σε μια βάση της αυτοκρατορίας, στην οποία συγκεντρώνεται η μισθοδοσία των στρατιωτών του καθεστώτος. Το συμβάν είναι απευθείας εμπνευσμένο από μια επιχείρηση που διοργανώθηκε το 1907 στην Τιφλίδα, όταν μια ομάδα Μπολσεβίκων ανταρτών εισέβαλε σε μια τράπεζα και έκλεψε 300.000 ρούβλια, αφήνοντας πίσω της δεκάδες νεκρούς. Ο ηγέτης της ομάδας αυτής ήταν ένας γενειοφόρος νεαρός, που παρεμπιπτόντως έμοιαζε εμφανισιακά πολύ με τον Μεξικανό ηθοποιό Ντιέγκο Λούνα, που υποδύεται τον Κάσιαν Αντορ στη σειρά. Το όνομά του; Ιωσήφ Στάλιν.
Σήμερα εμείς μοιάζει να είμαστε τόσο μακριά από την τσαρική Ρωσία όσο κι από τον πλανήτη Κόρουσαντ της Γαλαξιακής Αυτοκρατορίας της Disney. Αλλά ταυτόχρονα, σε μια πολύ μεγάλη και ισχυρή και δήθεν ελεύθερη χώρα του κόσμου μας, σήμερα συλλαμβάνουν ανθρώπους χωρίς δίκη και τους στέλνουν σε φυλακές άλλων χωρών για καταναγκαστική εργασία. Ποιος ξέρει. Ισως να έρχεται η σειρά μας.
