Οταν το σκηνικό είναι ασαφές, ο καθένας διακρίνει σε αυτό ό,τι θέλει. Στο διαβόητο βίντεο που δείχνει το χέρι της Μπριζίτ Μακρόν να πέφτει με φόρα στο πρόσωπο του Εμανουέλ Μακρόν, λίγο πριν το ζεύγος εξέλθει από το προεδρικό αεροσκάφος, όσοι ήθελαν να δουν το σημάδι της ενδοοικογενειακής κακοποίησης, το είδαν. Αλλοι δεν εξέλαβαν ως χαστούκι την πρόσκρουση της παλάμης στο στόμα του προέδρου, αλλά ως δείγμα συζυγικού παιχνιδιού, από εκείνα κατά τη διάρκεια των οποίων τα χάδια γίνονται για πλάκα ελαφρώς πιο επιθετικά. Ο πρόεδρος, φυσικά, διέψευσε όσους μίλησαν για καβγά, επισημαίνοντας ότι αυτό που είδαμε αποσπασματικά ήταν ένα συνηθισμένο αστείο ανάμεσα σε αυτόν και στη σύζυγό του. Ηταν αργά όμως: κάθε πλευρά είχε ήδη βγάλει για το συγκεχυμένο γεγονός τα ακλόνητα συμπεράσματα που, για άλλα, σαφέστερα θέματα, δεν θα έβγαζε ποτέ.
Τα λάθος συμπεράσματα
Υπάρχει, όμως, κάτι πιο ενδιαφέρον από την πραγματική φύση της χειρονομίας και αυτό είναι η αντίδραση μεγάλης μερίδας του κόσμου στο ενδεχόμενο να επρόκειτο όντως για ένα κακοπροαίρετο χτύπημα: Ορισμένοι βρήκαν την υπόθεση πολύ αστεία, σαν να είναι εξαιρετικά περίεργο και ντροπιαστικό να πέσει ένας άνδρας θύμα ενδοοικογενειακής κακοποίησης (μάλλον κάποιο πρόβλημα έχει ο ανδρισμός του!). Ο Μακρόν ως αξιολύπητο παιδάκι και η σύζυγος ως τερατώδης κακοποιός κατέκλυσαν εν είδει meme τη διαδικτυακή σφαίρα μέσα σε λίγες ώρες. Κάποιοι άλλοι δοκίμασαν άγρια ικανοποίηση. Να η απόδειξη που είχαν ανάγκη για να ισχυριστούν ότι η «φιλολογία» της γυναικείας κακοποίησης είναι προπαγάνδα· αφού λοιπόν και οι άνδρες υφίστανται βιαιοπραγίες στο οικογενειακό πλαίσιο, ας αναλάβουν οι γυναίκες τις ευθύνες τους και ας σταματήσουν να διεκδικούν την αποκλειστικότητα στον ρόλο του δαρμένου!
Θετική παρενέργεια
Ακόμη και αν η Μπριζίτ Μακρόν ήθελε να χτυπήσει τον σύζυγό της, το πιθανότερο είναι ότι ο Γάλλος πρόεδρος δεν κινδυνεύει. Η ιδιότητά του του παρέχει περισσότερη ασφάλεια απ’ όση χρειάζεται, επομένως ας μην ανησυχούν αυτοί που θεώρησαν επίφοβη τη συνύπαρξη του αρχηγού ενός κράτους με μια (ήδη πολλαπλώς στοχοποιημένη) 72χρονη γυναίκα. Αυτό δεν σημαίνει, ωστόσο, πως η προνομιακή θέση ενός άνδρα τον αποκλείει από τη θέση του θύματος. Υπό αυτή την έννοια, τα ακραία σενάρια για τη δυναμική της σχέσης Εμανουέλ – Μπριζίτ έχουν μια απροσδόκητη χρησιμότητα: διαρρηγνύουν το στερεότυπο που αναγνωρίζει τη βία μόνον εφόσον αυτή ανταποκρίνεται σε προδιαγραφές κλισέ κραυγαλεότητας. Καλό είναι, δηλαδή, να εξοικειωθούμε, έστω διά της υπερβολής, με αντισυμβατικές αλήθειες που για χρόνια αρνούμασταν: επικίνδυνοι δεν είναι μόνον αυτοί που φαίνονται επικίνδυνοι· ευάλωτοι δεν είναι μόνον όσοι μοιάζουν ευάλωτοι· το φύλο, η ηλικία, η επαγγελματική ιδιότητα και η κοινωνική τάξη παίζουν μεν ρόλο στη διαδικασία της θυματοποίησης, αλλά δεν εξαιρούν κανέναν από τον ρόλο του θύτη ή του θύματος. Η βία βρίσκει πάντα τον τρόπο να εκπλήξει.
Ειδοποιός διαφορά
Από την άλλη, η πεποίθηση πως η έμφαση στις γυναίκες θύματα είναι τάχα υπερβολική ή υποκριτική, εφόσον και οι άνδρες ενδέχεται να βρεθούν στη θέση του θύματος, δεν ευσταθεί. Οταν μιλάμε για έμφυλη βία δεν αναφερόμαστε τόσο στο γεγονός της βίας ή γενικά και αόριστα στο φύλο του θύματος, αλλά στην αιτιώδη σχέση μεταξύ της πράξης και του φύλου. Η ενδοοικογενειακή βία που στοχεύει στις γυναίκες, έχει ως βάση την αντίληψη ότι οι γυναίκες είναι ειδολογικά υποδεέστερες και βρίσκει στην κοινωνική ανισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών ενισχυτικούς ή και νομιμοποιητικούς παράγοντες. Στατιστικά, οι γυναίκες δεν μπορούν να αμυνθούν όπως οι άνδρες, δεν διαθέτουν ισοδύναμη οικονομική ανεξαρτησία, δεν έχουν τα μέσα να απομακρυνθούν κυριολεκτικά από το κακοποιητικό περιβάλλον. Ενα γυναικείο χαστούκι (οπωσδήποτε απαράδεκτο και καταδικαστέο) μάλλον δεν κουβαλάει το πλαίσιο παγίδευσης ενός ανδρικού, δηλαδή πολλά προγενέστερα χαστούκια, την απειλή μελλοντικών ξυλοδαρμών και την έλλειψη δυνατότητας διαφυγής.
Βρώμικο παιχνίδι
Υπάρχει και η πιο καχύποπτη ανάγνωση του περιστατικού, βέβαια. Εκείνη που ξεφεύγει από την ανθρωπιστική ανάλυση και εστιάζει στην πολιτική στόχευση της κυκλοφορίας και αναπαραγωγής του επίμαχου βίντεο. Ο Εμανουέλ Μακρόν δεν είναι ένας ακόμη πολιτικός-σελέμπριτι, που προσφέρεται για σκανδαλοθηρικά μιντιακά παιχνίδια· είναι ένα από τα πιο προβεβλημένα ηγετικά σύμβολα της Ευρώπης. Πώς ενεργούν συνήθως όσοι επιβουλεύονται την Ευρώπη; Συνθέτοντας το αφήγημα της παρακμής της. Ποιον συμφέρει επομένως η κωμικοτραγική εικόνα του προέδρου – «καρπαζοεισπράκτορα»; Τον τραμπικό μηχανισμό που έχει ήδη ψέξει την Ευρώπη για την αδυναμία της να υπερασπιστεί τον εαυτό της· το πουτινικό καθεστώς που περιφρονεί τα φιλελεύθερα ήθη της (και αστειεύτηκε πρώτο πρώτο εις βάρος του Γάλλου προέδρου). Κάθε εσωτερικό και εξωτερικό εχθρό που πολεμάει τη Δύση με τα όπλα της – με τις ευαισθησίες της, τις αντιλήψεις της περί σωστού και λάθους, την έφεσή της στον ηθικό πανικό. Απ’ όλους αυτούς είναι κουτό να έχουμε αξιώσεις· καλό είναι, όμως, να έχουμε από τον εαυτό μας: ειδικά σε ταραγμένους καιρούς, ας έχουμε υπ’ όψιν ότι η αντίδρασή μας στην προπαγάνδα είναι μέρος της προπαγάνδας.
