Το όνομά του ήταν Λουί-Αντουάν ντε Μπουγκενβίλ κι έζησε από το 1729 έως το 1811. Ισως το όνομά του να σας λέει κάτι διότι είναι ο άνθρωπος που έφερε ένα εξωτικό φυτό στην Ευρώπη, και κυρίως στη Μεσόγειο: την μπουκαμβίλια. Οι θιασώτες της παγκόσμιας στρατιωτικής ιστορίας ίσως να θυμούνται και τη σύντομη αλλά φονική μάχη της Μπουγκενβίλ (Μάρτιο του 1944), στο σύμπλεγμα των νησιών του Σολομώντα, στον Νότιο Ειρηνικό, μεταξύ Αμερικανών και Ιαπώνων. Η νήσος είχε πάρει την ονομασία της από τον Μπουγκενβίλ, «φιλόσοφο που μετατράπηκε σε εξερευνητή», όπως γράφει ο Γιάννης Παρασκευόπουλος στο βιβλίο του «Ποιητική του κήπου. Δοκίμιο για τους περίφρακτους τόπους» (εκδ. Ροπή, 2025).
Ο Μπουγκενβίλ ήταν ο πρώτος Γάλλος που έκανε τον γύρο του κόσμου. Στο ομώνυμο βιβλίο του, που εξέδωσε το 1771, σημειώνει ο Γ. Παρασκευόπουλος, παρότι ζει στην εποχή του Διαφωτισμού και τη θεολογική σκέψη έχει διαδεχθεί η λογική, γίνεται λόγος για την αναζήτηση μιας «επίγειας Εδέμ», η αναζήτηση της οποίας ήταν μείζον ζήτημα κατά τον Μεσαίωνα και ιδίως στους εξερευνητές της Αναγέννησης.
Υπό μία έννοια, ο ανήσυχος Γάλλος βρήκε την Εδέμ που ονειρευόταν στην Ταϊτή. «Θαμπώνεται από το τοπίο», γράφει ο συγγραφέας, «και τον τρόπο ζωής των κατοίκων της. Δεν διστάζει να αποκαλέσει αυτό τον τόπο Νέα Κύθηρα, αλλά και Ηλύσια Πεδία».
Το ομολογεί και ο ίδιος ο Μπουγκενβίλ: «Πίστευα ότι μεταφέρθηκα μέσα στον Κήπο της Εδέμ». Μαζί με τους συνταξιδιώτες του, διασχίζουν μια πεδιάδα γεμάτη με εσπεριδοειδή δέντρα, νιώθοντας τη φρεσκάδα των καθαρών νερών των ποταμών, ώσπου βρίσκονται σε ένα τοπίο «που αντανακλά την εικόνα τους του Κήπου της Εδέμ. Πέρα από την πληθώρα των οπωρώνων και την ομορφιά του τοπίου, τα αισθήματα φιλοξενίας και φιλίας από τη μεριά των κατοίκων συμβάλλουν στη σύνθεση αυτής της επίγειας Εδέμ. Η χαρά και η απόλαυση της ζωής είναι οι κορωνίδες αυ-τού του ειδυλλιακού τοπίου».
Τι φέρνει πίσω του ο Γάλλος πλοηγός και στοχαστής; Το εξωτικό φυτό που ξέρουμε όλοι καλά σήμερα ως μπουκαμβίλια. «Από τη νότια Ισπανία μέχρι τις Κυκλάδες, η μπουκαμβίλια κοσμεί όλα τα λευκόσπιτα και προσφέρει εκτός από τους ονειρώδεις χρωματισμούς της και τη σκιά απλόχερα σε όποιον την αναζητήσει». Ο Γ. Παρασκευόπουλος σχολιάζει πως μπορεί ο Μπουγκενβίλ να μη βρήκε την Εδέμ, «αλλά το φυτό που φέρει το όνομά του δημιούργησε και δημιουργεί πολλούς μικρούς οικιακούς παραδείσους».
Κοντά εκατό χρόνια μετά, στους ίδιους εξωτικούς τόπους θα βρεθεί και ο Πολ Γκογκέν: τα οργιαστικά χρώματα των έργων του, σε συνδυασμό με τις ημίγυμνες ντόπιες γυναικείες φιγούρες, παραπέμπουν σε μια ηδονική Εδέμ, έναν αληθινό «κήπο των τέρψεων»…
