Πώς κλείσαμε χθες; Με τη γενικευμένη εντύπωση ότι τα φυτά είναι ακίνητα. Στην «Ποιητική του κήπου. Δοκίμιο για τους περίφρακτους τόπους» (εκδ. Ροπή, 2025), ο Γιάννης Παρασκευόπουλος, διδάκτωρ Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, γράφει όμως ότι τα φυτά χαρακτηρίζονται από την κίνηση.
Λογικό: ζωή σημαίνει κίνηση, ακόμα κι όταν είμαστε ακίνητοι η σκέψη ρέει, όπως και το αίμα μέσα στις φλέβες. Ακόμα κι όταν κοιμόμαστε, το μυαλό συνεχίζει να διηγείται ιστορίες μέσα στο κεφάλι μας. Τα όνειρα αυτό είναι: ιστορίες. Αναρχες και χαοτικές αλλά, παρά ταύτα, αφηγήσεις. Και αφήγηση σημαίνει κίνηση επίσης. Ο άνθρωπος είναι εθισμένος στις ιστορίες, από την κούνια έως και (λίγο πριν) τον τάφο.
Αναλόγως, τα φυτά, διαβάζουμε, «βρίσκονται σε συνεχόμενη κίνηση και φθάνουν σ’ έναν βαθμό κοινωνικότητας που τα ζώα και ο άνθρωπος δεν έχουν ακόμη καταφέρει να φθάσουν. Υπόγεια τα φυτά αλληλεπιδρούν με τα μανιτάρια, τα σκουλήκια και τους υπόλοιπους οργανισμούς και εναέρια με τα πουλιά, τα έντομα και τα ζώα που φιλοξενούν στα κλαδιά τους. Η φαινομενική ακινησία των φυτών τα κάνει πιο ευάλωτα στις καταστροφικές τάσεις του ανθρώπου, αλλά ταυτόχρονα τα διαποτίζει με δέος. Η ιερότητα των φυτών έχει προέλθει σε μεγάλο βαθμό από τη μόνιμη στάση τους στον χώρο. Μπορεί να μεγαλώνουν υπόγεια και εναέρια, αλλά δεν εγκαταλείπουν ποτέ την αρχική θέση όπου βλάστησαν».
Ο συγγραφέας αναφέρεται φυσικά (και) στα δέντρα των νεκροταφείων, αυτών των ιδιότυπων ησυχαστικών κήπων που είναι γεμάτοι αμέριμνες γάτες και ακόμα πιο αμέριμνους κοιμώμενους θνητούς. Εδώ, βέβαια, κυριαρχεί το κυπαρίσσι, το οποίο συνδέεται με τον Πλούτωνα και τον μύθο του Κυπάρισσου.
Γιος του Τήλεφου και εγγονός του Ηρακλή, ο Κυπάρισσος απέκτησε ένα ιερό ελάφι, δώρο από τον θεό Απόλλωνα. Πάνω στο κυνήγι όμως το σκότωσε κατά λάθος. Η λύπη του είναι τέτοια που θέλει να πεθάνει, ωστόσο, από οίκτο, ο Απόλλων τον μεταμορφώνει σε δέντρο.
Μία ακόμα ιστορία μεταμόρφωσης ανθρώπου σε φυτό, επισημαίνει ο συγγραφέας, ο οποίος μας πληροφορεί επιπλέον πως η χρήση του κυπαρισσιού σε κήπους και ιερούς χώρους ανάγεται στην Περσία. «Η πυραμιδωτή του δομή θυμίζει τη μορφή της φλόγας, ιερού στοιχείου του Ζωροάστρη».
Κατά τον περίφημο φυσιοδίφη και στοχαστή Χούμπολντ, οι Πέρσες διακοσμούσαν τους ναούς με κυπαρίσσια διότι τους έμοιαζαν να «προέρχονται από τον παράδεισο. Οπότε η σύνδεση αυτού του δέντρου με τον θάνατο συμβολίζει μια υπόσχεση μεταθανάτιας ζωής και χαράς».
Ο άνθρωπος, διαχρονικά, αγωνίζεται μέσα στην ακινησία να εντοπίσει μια χαμένη κίνηση. Αυτό του δίνει ελπίδα, προοπτική. Κίνηση, εξάλλου, σημαίνει (μέσα μας έστω) χρόνος. Βεβαίως, το απόλυτο δέντρο του Παραδείσου ξέρουμε ποιο είναι: αυτό στο κέντρο του κήπου της Εδέμ, το «Ξύλο» της Γνώσης του Καλού και του Κακού. Η συνέχεια όμως αύριο.
