Τι είναι κήπος; Ησυχαστήριο; Ασκηση ηρεμίας διά της φροντίδας του; Ο Παράδεισος ήταν ο απόλυτος κήπος. Στην ορθόδοξη νεκρώσιμη ακολουθία νοείται ως «τόπος αναψύξεως» για τους τεθνεώτες. Αλλά προτού φτάσουμε εκεί, τι γίνεται με τους κήπους των ζώντων;
Στο ωραίο βιβλίο του «Ποιητική του κήπου. Δοκίμιο για τους περίφρακτους τόπους» (εκδ. Ροπή), ο διδάκτωρ Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Γιάννης Παρασκευόπουλος λέει αρχής εξαρχής ότι ο κήπος ανοίγει μια σχέση ανάμεσα στο «ορατό και το αόρατο, το μυθικό και το ιστορικό, το ατομικό με το συλλογικό». Αρα, διατρέχοντας αυτό το ερεθιστικό βιβλίο (που μόνο την κηπουρική δεν αφορά) θα μπαινοβγαίνουμε σε κόσμους – αλλά και ιστορικές περιόδους. Γράφει ο Γ. Παρασκευόπουλος: «Η κάθε εποχή έχει και τη δική της ιδέα περί κήπου, όπως το ίδιο μπορεί να συμβαίνει με την κατοικία ή με την πόλη».
Ο κήπος έχει μια ιδιοτυπία: είναι και δεν είναι φύση. «Βγαλμένος μέσα από τη φύση, αλλά ταυτόχρονα αποκομμένος από αυτή, ο κήπος γεννά τα συναισθήματα της γαλήνης, της αμεριμνησίας και της ευδαιμονίας». Ξανά, διαβάζοντας αυτές τις γραμμές είναι αδύνατον να μην ταξιδέψει ο νους στον αρχετυπικό κήπο των Πρωτόπλαστων. Ενα ερώτημα εδώ είναι αν αλλάζει και ο ίδιος ο κήπος μετά το προπατορικό αμάρτημα. Μάλλον όμως παραμένει στατικός: ο άνθρωπος αλλάζει διότι εξορίζεται από αυτόν. Σε αυτή την αέναη, παραδείσια στατικότητα θέλει ο άνθρωπος να επιστρέψει. Συχνά μια τέτοια συνθήκη προσπαθεί να ανασυστήσει. Συνήθως, όταν κάποιος μερακλής ερασιτέχνης κηπουρός μάς δείχνει τον κήπο του, τείνουμε να τον θαυμάζουμε απεριόριστα – και να τον ζηλεύουμε για τον «μικρό του παράδεισο».
Η έννοια του κήπου αναψυχής, μας λέει ο συγγραφέας, είναι «παράγωγο της πόλης. (…) Σε παλαιότερες εποχές, και έχοντας ως παράδειγμα τους ρωμαϊκούς ή τους ιταλικούς κήπους της Αναγέννησης, οι περισσότεροι κήποι όχι μόνο ήταν ιδιωτικοί αλλά και βρίσκονταν, στις περισσότερες περιπτώσεις, σε κάποιο απομακρυσμένο και απόμερο σημείο».
Ο Εθνικός Κήπος, που βρίσκεται στο κέντρο της Αθήνας; Μα «η εμφάνιση των δημόσιων κήπων στην πόλη σχετίζεται και με τη σύγχρονη μαζική πολεοδομία. (…) Οσο μεγαλώνουν οι μητροπόλεις, τόσο περισσότερο μικραίνει και η συνείδηση της φύσης. Οι δημόσιοι κήποι καθώς και τα πάρκα προέκυψαν από αυτήν τη διακοπή των σχέσεων μεταξύ φύσης και πολιτισμού».
Ο συγγραφέας κάνει σαφή διάκριση μεταξύ δημόσιου και ζωολογικού κήπου, με τον τελευταίο να πάσχει από σοβαρό ηθικό έλλειμμα. «Το ζωντανό ον ποτέ δεν κατάφερε να μείνει περιορισμένο και να επιβιώσει μέσα σε έναν ορισμένο χώρο για πολύ», γράφει. Και τα φυτά; Νομίζουμε ότι είναι στατικά, σωστά; Λάθος, σημειώνει ο συγγραφέας. Η συνέχεια αύριο.
