Στις εκλογές για μια θέση στη Γερουσία στη Βόρεια Καρολίνα των ΗΠΑ το 1990, αντίπαλοι ήταν ο (λευκός) 70χρονος Ρεπουμπλικανός Γερουσιαστής Τζέσι Χελμς και ο (μαύρος) 47χρονος Δημοκρατικός δήμαρχος της Σάρλοτ Χάρβεϊ Γκαντ. Η προεκλογική καμπάνια ήταν άνιση. Ο Γκαντ είχε ένα θετικό μήνυμα ανανέωσης και προόδου. Ο Χελμς έπαιζε διαφημίσεις που έλεγαν ότι οι μαύροι “παίρνουν τις δουλειές” των λευκών. Η εκλογική αναμέτρηση μετατράπηκε σε μια ξεκάθαρη μάχη ανάμεσα στο ρατσισμό και τη συντήρηση, και την ελπίδα και την πρόοδο. Μέσα σε όλο το κλίμα της διχόνοιας, των ρατσιστικών επιθέσεων και της πόλωσης, η μαμά του πιο διάσημου πολίτη της Βόρειας Καρολίνας ζήτησε από το γιο της να πει κάτι. Να βγει και να στηρίξει δημόσια τον Χάρβεϊ Γκαντ, να χρησιμοποιήσει το βήμα που του έδινε η δημοφιλία του για να υποστηρίξει το σωστό. Κι ο Μάικλ Τζόρνταν, ο διασημότερος αθλητής του κόσμου, με το πρόσωπό του στις αφίσες και τις διαφημίσεις της Nike σε κάθε γωνιά του πλανήτη, αρνήθηκε. Γιατί αρνήθηκε; “Και οι Ρεπουμπλικάνοι αγοράζουν παπούτσια”, είπε.
Τις προάλλες βρέθηκα σε ένα συνέδριο με καλεσμένα στελέχη μάρκετινγκ μεγάλων εταιρειών, και ένα από τα κυρίαρχα θέματα συζήτησης ήταν αυτό: πώς αντιμετωπίζουμε τον Τραμπ και τις αλλαγές που συμβαίνουν στις κοινωνίες; Τι γίνεται με την αντίδραση στο επονομαζόμενο “woke”, με τους περιορισμούς που επιβάλλει το νέο καθεστώς στις δράσεις συμπερίληψης των εταιρειών εκεί πέρα, με τη γενικότερη υστερία του δημόσιου διαλόγου; Πώς τοποθετούνται οι εταιρείες, που μέχρι τώρα έστηναν ολόκληρα αφηγήματα και πολιτικές για να αναδείξουν κοινωνικές ευαισθησίες και πρωτοβουλίες, σε μια κατάσταση που μοιάζει διαφορετική; Θα σας πω τι τους είπα.
Ο νέος διχασμός που έχει απλωθεί σε όλο τον κόσμο έχει παρόμοια χαρακτηριστικά με εκείνη την εκλογική αναμέτρηση στη Βόρεια Καρολίνα το 1990. Αλλά σήμερα είναι παντού, σε όλες τις εκλογικές αναμετρήσεις του ανεπτυγμένου κόσμου, από τη Ρουμανία μέχρι το Ηνωμένο Βασίλειο, και από τη Γερμανία μέχρι τις ΗΠΑ. Βεβαίως, το ότι παρατηρούμε μια πρόσκαιρη υπεραντίδραση από την ακροδεξιά δεν σημαίνει ότι αλλάζει το προς τα πού πάει ο κόσμος, γενικά. Αυτό που αλλάζει είναι ότι, πλέον, οι εταιρείες βρίσκονται στην άβολη θέση να πάρουν θέση.
Ζούμε σε συνθήκες τόσο ακραίας πόλωσης που και το να μην παίρνεις θέση, είναι θέση. Αυτό που συμβαίνει σήμερα στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι ένα συνταγματικό πραξικόπημα, ένα ιστορικό γεγονός τεράστιου μεγέθους, που θα αφήσει αποτύπωμα στην Ιστορία της εποχής. Και το πώς στεκόμαστε απέναντι σε αυτά τα θέματα καταγράφεται. Το ότι η Mastercard και η Nissan μειώνουν τη συμμετοχή της στο φετινό Pride της Νέας Υόρκης, καταγράφεται. Το ότι μεγάλα brands όπως το ABC, η Amazon ή το πανεπιστήμιο Columbia σκύβουν και υποκύπτουν στο νέο καθεστώς, καταγράφεται. Και βλέπετε πώς πάνε οι πωλήσεις της Tesla.
Το πρώτο συμπέρασμα, λοιπόν, είναι ότι τώρα είναι που βλέπουμε ποιες εταιρείες είχαν τις δράσεις Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης και τις κοινωνικές τους πρωτοβουλίες για φερετζέ, για “social washing”, και ποιες τα εννοούσαν. Γιατί δεν γίνεται να ενδιαφέρεσαι για τα δικαιώματα της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας και να χρηματοδοτείς δράσεις, και τώρα επειδή βγήκε ο Τραμπ ξαφνικά να σταματάς να ενδιαφέρεσαι. Τι μήνυμα περνάς στους καταναλωτές σου; Τι καταλαβαίνουμε εμείς -όχι μόνο για τώρα, αλλά και για την τότε στάση σου; Κι όλα πλέον καταγράφονται. Η υποκρισία και το κάθε είδους “washing” ποστάρεται, το βλέπουν όλοι. Αν οι αξίες μιας εταιρείας αλλάζουν ανάλογα με το ποιος κερδίζει μκρινές εκλογές, πώς θα ξαναεμπιστευτεί κανείς οτιδήποτε λέει αυτή η εταιρεία ποτέ;
Και υπάρχει και το άλλο: οι δράσεις “DEI” των εταιρειών είχαν στην αρχή ένα κομμάτι περφόρμανς. Η φιλοσοφία πολλών πρωτοβουλιών φώναζαν ότι είναι για το θεαθήναι. Στην πορεία όμως οι εταιρείες διαπίστωσαν ότι δράσεις συμπερίληψης είχαν και κάποια σημαντικά μετρήσιμα αποτελέσματα. Σε δύο μέτωπα: Ναι, προς τα έξω, σε έναν κόσμο που θέλει να ακούει πειστικές ιστορίες και να καταναλώνει με έναν τρόπο συμβατό με την ταυτότητά του (κάτι εξ ορισμού δύσκολο, σε περιόδους ακραίου διχασμού), αλλά και προς τα μέσα. Όλες οι επιχειρήσεις γκρινιάζουν για το ότι δεν βρίσκουν καλό εργατικό δυναμικό. Οι δράσεις DEI αποδείχτηκαν απαραίτητο συστατικό της προσέλκυσης του καλύτερου ανθρώπινου δυναμικού. Μπορεί κάποιοι καταναλωτές ξαφνικά να έχουν παλαβώσει και να απειλούν μποϊκοτάζ αν μια εταιρεία βάλει σημαιούλα ουράνιου τόξου δίπλα στο λογότυπο της εταιρείας τον Ιούνιο, αλλά οι καλύτεροι, πιο μορφωμένοι και πιο καπάτσοι εργαζόμενοι είναι από το άλλο στρατόπεδο. Το επίπεδο της εκπαίδευσης και της κατάρτισης είναι ο δεύτερος ισχυρότερος δείκτης πίσω από το πώς ψηφίζει ο κόσμος στις ΗΠΑ, ας πούμε (ο πρώτος είναι ο ρατσισμός).
Αλλά το σημαντικότερο που δεν πρέπει να ξεχνούν ούτε οι επιχειρήσεις, ούτε και κανείς από εμάς, είναι ότι ο διχασμός για τον οποίο μιλάμε σήμερα δεν είναι ένας διχασμός ανάμεσα σε δύο ίδια ή αντίστοιχα πράγματα. Είναι ένας διχασμός ανάμεσα στις δημοκρατικές αξίες και έναν παραδοσιακό ακροδεξιό φονταμενταλισμό. Τα ακροδεξιά κινήματα σε διάφορα μέρη του πλανήτη έχουν διαφορές μεταξύ τους. Άλλο ο Μιλέι, άλλο η Μελόνι. Άλλο η Λεπέν, άλλο ο Όρμπαν. Αλλά σχεδόν όλα αυτά τα κινήματα πατάνε σε ένα κοινό αντιδραστικό, αντιδημοκρατικό και αντισυστημικό πυρήνα. Δεν μιλάμε απλά για ένα αθώο αντίβαρο στους “woke”. Αυτά τα κινήματα στον πυρήνα τους είναι κινήματα αμφισβήτησης της δημοκρατίας. Δεν τους ενδιαφέρει να καταπολεμήσουν τις “υπερβολές” των δικαιωματιστών -τους ενδιαφέρει να καταργήσουν τα δικαιώματα. Το βλέπουμε στην πράξη, κάθε μέρα, σε κάθε προεδρικό διάταγμα του Τραμπ.
Οπότε τι πρέπει να κάνουν οι επιχειρήσεις; Να σχεδιάζουν στρατηγική μάρκετινγκ ή δράσεις εταιρικής κοινωνικής ευθύνης λαμβάνοντας υπόψιν τι θα έλεγε ο κάθε wannabe μονάρχης; Να αλλάζουν αξίες ανάλογα με το ποιος κυβερνά μακρινές χώρες; Ζούμε ιστορικές στιγμές. Σε τέτοιες στιγμές, όλες και όλοι μετριόμαστε. Εγώ γράφω σε αυτή τη εφημερίδα και αλλού για τον Τραμπ και για όσα συμβαίνουν όχι μόνο για τους αναγνώστες και τις αναγνώστριες σήμερα, αλλά κυρίως επειδή θέλω μετά από είκοσι χρόνια αυτά τα γραπτά να υπάρχουν, και τα παιδιά μου, που θα έχουν δει τι έχει γίνει παρακάτω, να τα διαβάζουν. Δεν υπάρχει ουδέτερη στάση πια. Αν θες να λες κάτι σήμερα, αν θες να στήσεις ένα αφήγημα γύρω από την υπηρεσία σου ή το προϊόν σου, δεν μπορείς να είσαι άσχετος με το ό,τι συμβαίνει, ή ασυνεπής με αυτά που έλεγες εχτές.
Κι ό,τι και αν συμβαίνει σήμερα, όσο κι αν μοιάζει να συμβαίνει ένα πισωγύρισμα, αυτό δεν είναι ούτε νομοτελειακό, ούτε “καθαρό”. Οι εκλογές στον Καναδά, οι εκλογές στην Αυστραλία, μας δείχνουν ότι ο κόσμος δεν πάει όλος προς τα δεξιά. Αργά, δειλά, οι δημοκρατίες αρχίζουν να αναγνωρίζουν τους κινδύνους και να αμύνονται, με το ρυθμό και τα μέσα που έχουν στη διάθεσή τους. Στη Γαλλία στερήθηκε δικαιωμάτων η Λεπέν, που έφαγε λεφτά (όλα αυτά τα κινήματα είναι βαθιά διεφθαρμένα). Στη Γερμανία κατέγραψαν το AfD ως εξτρεμιστική οργάνωση. Μακροπρόθεσμα όλες και όλοι ξέρουμε προς τα πού πάνε και θα πάνε τα πράγματα. Γι’ αυτό δεν έχει νόημα να πανικοβαλλόμαστε από πρόσκαιρες αντιδράσεις και υστερίες. “Η καμπύλη του ηθικού σύμπαντος είναι μακριά”, έλεγε κάποιος έφαγε πολύ πόλεμο για τις “woke” “υπερβολές” του στη δική του εποχή, “και κλίνει προς τη δικαιοσύνη”.
