Οχι, αυτό δεν είναι μία πίπα. Δεν μπορείς να τη γεμίσεις, να την ανάψεις και να την καπνίσεις. Αρα, έλεγε ο Μαγκρίτ για τον διάσημο πίνακά του, «αν είχα γράψει στην εικόνα ότι αυτό είναι μία πίπα θα έλεγα ψέματα».
Αυτό που έβλεπε η Ζωή Κωνσταντοπούλου μπροστά της στην ολομέλεια της Βουλής ήταν μια κάλπη και μάλιστα διαφανής. Δεν ήταν η αναπαράσταση μιας κάλπης. Ομως, η ίδια επέμενε να επιτίθεται στην πραγματικότητα λέγοντας ότι δεν είναι ορατή. «Πώς θα εγγυηθείτε τη διαφάνεια της διαδικασίας;», ρωτούσε το προεδρείο. Το έλεγε ενώ η ίδια ήταν εκείνη τη στιγμή παρούσα στη διαδικασία της κλήρωσης των μελών του δικαστικού συμβουλίου για την ποινική μοίρα του Χρήστου Τριαντόπουλου. Ηταν μέσα στη διαδικασία, αλλά δεν μπορούσε να εμπιστευθεί τις αισθήσεις της. Βίωνε την πραγματικότητα σαν αναπαράσταση. Κυριολεκτικά, δεν πίστευε στα μάτια της. «Εμείς δεν βλέπουμε!», φώναζε από τα ορεινά.
Η κάλπη δεν ήταν ζωγραφιστή, σαν την πίπα. Αλλά χάρη στη μεσολάβηση της Ζωής Κωνσταντοπούλου η κάλπη γινόταν κάλπικη. Η φιλοσοφική φάρσα του Μαγκρίτ έχει πια αχρηστευθεί: Δεν υπάρχει δυϊσμός αλήθειας και αναπαράστασης. Υπάρχει θραυσματικός πλουραλισμός «αληθειών» που είναι όσες και οι αναπαραστάσεις τους.
Η πολιτική των απατηλών αναπαραστάσεων.
Η μαμή της αλήθειας –η επιστήμη– ήταν το τελευταίο μας καταφύγιο. Αλλά αυτό που είπε η επιστήμη του Πολυτεχνείου δεν μπορεί να συμβιβαστεί με τις αναπαραστατικές ανάγκες των ήδη διαμορφωμένων βεβαιοτήτων μας. Ο επιστήμων, τον οποίο περιμέναμε σαν άγγελο της αλήθειας, τώρα επικηρύσσεται σαν σκευωρός. Η εικόνα του κρεμιέται στα ψηφιακά ικριώματα. Οχι, αυτός δεν είναι ένας επιστήμονας, γιατί στο πόρισμά του «πιθανολογεί», λένε. Είναι αντιεπιστημονικό που πιθανολογεί; Είναι κακή η επιστήμη που δηλώνει αυτά που δεν μπορεί να ξέρει με βεβαιότητα;
Είναι σίγουρα δύσπεπτη μια επιστημονική απάντηση η οποία βασίζεται σε όσα στοιχεία είχαν διασωθεί αρκετούς μήνες μετά την έκρηξη. Στη δημόσια σφαίρα, όπως έχει αναφλεγεί από τις «εκκενώσεις» του φανατισμού, δεν υπάρχει χώρος για «πιθανότητες». Ο καθηγητής έπρεπε να απαντήσει με ένα «ναι» ή ένα «όχι».
Στην ερμηνεία της εθνικής τραγωδίας δεν χωρούν οι σύνθετες αιτιολογήσεις, που διαπιστώνουν συντρέχουσες συστημικές ελλείψεις και ατομικά σφάλματα. Που μπορούν να διακρίνουν τα νήματα της διαχρονικής και της συγκυριακής πολιτικής ευθύνης. Το μόνο που χωράει στο σχήμα του ποινικολογίζοντος εξορκισμού είναι η ενοχή των «δολοφόνων». Οι δολοφόνοι έχουν αποφασιστεί. Απομένει να συναρμολογηθεί η δολοφονία που θα τους οδηγήσει στη φυλακή.
Πολλοί σπεύδουν να προσδώσουν ισχύ πειθούς στο επιστημονικό πόρισμα. Πολλοί ποντάρουν στην υπεραξία της αξιοπιστίας του. Δεν είναι όμως αυτονόητο πως ό,τι είναι λογικό είναι και πειστικό. Στην «πραγματικότητα» των οθονιαίων αναπαραστάσεων, το πόρισμα δεν ξεχωρίζει από το ανάθεμα. Ούτε η επιστήμη από την πίπα.
