Με δρόμο χωρίς ορατή δυνατότητα επιστροφής μοιάζει η πληθυσμιακή μας συρρίκνωση. Βρισκόμαστε ήδη πολύ μακριά από το 1981, όταν πρωτοχάσαμε το τρένο της αναπλήρωσης των γενεών, δηλαδή της γέννησης τουλάχιστον 2,1 παιδιών ανά γυναίκα αναπαραγωγικής ηλικίας· 44 χρόνια ανύπαρκτων και στη συνέχεια όψιμων και αναποτελεσματικών ημιμέτρων παγίωσαν την υπογεννητικότητα. Το 2010 για πρώτη φορά οι θάνατοι ήταν περισσότεροι και το 2024 διπλάσιοι από τις γεννήσεις. Καμία ένδειξη επιβράδυνσης του ρυθμού δημογραφικού μαρασμού.
Από τα δυσκολότερα στοιχήματα παγκοσμίως είναι η αύξηση του αριθμού των παιδιών, που είναι ο παλμός της εξέλιξης, η ύλη της συνέχειας, η βασική τροχοπέδη στην εξάχνωση των μικρών λαών. Λείπουν οι βάσεις που μόνο πλούσιες χώρες οικοδόμησαν: στήριξη των νέων για τεκνοποίηση από νωρίς, αμειβόμενες γονικές άδειες, εγγυήσεις εργασίας, παιδική μέριμνα, συμφιλίωση εργασιακής – οικογενειακής ζωής. Η ατεκνία είναι συνέπεια όχι μόνον της αλλαγής προτύπων και της αργοπορημένης μετάβασης στην ενηλικίωση λόγω σπουδών, αλλά και συνθηκών όπως τα χαμηλά εισοδήματα, η στέγαση στο πατρικό, οι μικρές προοπτικές σταθερής δουλειάς.
Δύσβατοι είναι και οι άλλοι δρόμοι συγκράτησης της πληθυσμιακής κατρακύλας, όπως ο περιορισμός των θανάτων, η συγκράτηση της διαρροής νέων στο εξωτερικό, η ενσωμάτωση αλλοδαπών εργαζομένων, η εθελοντική παραμονή της τρίτης ηλικίας στην εργασία. Απουσιάζει η εκπαίδευση των εμπλεκομένων στις δοκιμασμένες διεξόδους από τον καθοδικό μονόδρομο, εκείνη η μακρόπνοη πολιτική που δεν θα ευθυγραμμιζόταν με τις ρητορικές ανάγκες της εκάστοτε κυβέρνησης, αλλά θα εφαρμοζόταν ακέραια, υπό το πνεύμα της ιλιγγιώδους μετάβασης σε έναν ασταθή και μαζί συνταρακτικό νέο κόσμο.
Οι πολιτισμοί δεν προάγονται όσο οι λαοί φθίνουν. Το δημογραφικό «ξηλώνει την πλέξη της ζωής», είπαν. Αποτελεί το «υπ’ αριθμόν ένα υπαρξιακό πρόβλημα της χώρας». Ισχυρές λέξεις, μεταδίδουν για λίγο τον κραδασμό του επείγοντος. Ομως, έπειτα, παγιδευμένες στην επανάληψη, γίνονται καραμέλα και γερνούν πιο γρήγορα από τον πληθυσμό. Δεν βομβαρδίζουν εύκολα τη συνείδηση, δεν δημιουργούν μέσα μας πιεστικές καταστάσεις. Γίνονται κάτι σαν την κλιματική αλλαγή. Σκιάχτρο που δεν σκιάζει. Αλλά υποσκάπτει το παρήγορο άνοιγμα στο μέλλον, που αλαφρώνει τον άνθρωπο, τη φυγή προς τα εμπρός. Ολοένα σωρεύουμε άλυτους κόμπους.
