«Ξημέρωσε η 28η Μαΐου και πριν ανατείλει ο ήλιος είμαστε όλοι στο πόδι. Τα πράγματά μας συσκευασμένα στις σέλες και δεν περιμένουμε παρά τη διαταγή ή μάλλον το σάλπισμα για να σελώσουμε και έπειτα το επί των ίππων. Ο ήλιος ανεβαίνει και καμιά ακόμη κίνησις. Αυτό μας εκπλήσσει».
Εκεί είχαμε μείνει χθες: στην επικείμενη εξόρμηση του ελληνικού στρατού, τέλη Μαΐου του 1923, στην Ανατολική Θράκη. Εννέα μήνες μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και τη διάλυση δύο σωμάτων στρατού κατά την έξοδο προς τη Σμύρνη, γίνονταν σκέψεις, ζυμώσεις και κινήσεις προς μια νέα εκστρατεία κατά της Τουρκίας.
Η ταχύτητα με την οποία αναδιοργανώθηκε ο στρατός και βελτιώθηκε το ηθικό, προκαλεί κατάπληξη. Οποιος διάβασε το χθεσινό σημείωμα («Την παραμονή της μάχης», 28.4.25), θα είδε τον απρόσμενο ενθουσιασμό των απλών στρατιωτών –και βετεράνων του Μικρασιατικού– μπροστά στη νέα επίθεση.
Πλην όμως, όσα συναρπαστικά διαβάζουμε στο «Με μια χαρά. Η στρατιωτική θητεία του Ιωάννη Μαργαριτόπουλου, Μικρά Ασία και Ελλάδα 1921-1924» (επιμ. Δημ. Παναγιωτόπουλου – Αλ. Μακρή, εκδ. Ο Μωβ Σκίουρος) δεν πρόκειται να συμβούν. Γράφει ο Μαργαριτόπουλος: «Μεταξύ των αξιωματικών του συντάγματος παρατηρείται ταραχή. (…) Διαδόσεις άρχισαν να κυκλοφορούν ότι ανεστάλη η προέλασις. Οτι υπεγράφη ειρήνη κ.λ.π.».
Τότε, συμβαίνει κάτι εκπληκτικό: ο αρχικός ενθουσιασμός του απλού στρατιώτη παραχωρεί τη θέση του σε μια νέα αδημονία· την αδημονία για απόλυση, για επιστροφή στο σπίτι του.
«Ο ενθουσιασμός μας για την προέλασι αμέσως εξηφανίσθη», εξομολογείται ο Μαργαριτόπουλος. «Είναι 8η πρωινή ώρα και ελήφθη η είδησις ότι υπεγράφη ειρήνη και αναστέλλεται πάσα ενέργεια. Κεραυνός αν πλάκωνε όλη τη Μεραρχία δεν θα έφερνε το αποτέλεσμα που έφερε η είδησις της υπογραφής της ειρήνης, καίτοι η Μεραρχία εφρόντισε να μη κάμη γνωστήν επισήμως την είδησι στα τμήματα. (…) Πώς ο ενθουσιώδης μέχρι προ μιας ώρα στρατός μετετράπη αμέσως;» αναρωτιέται ο Μαργαριτόπουλος – για να απαντήσει αμέσως μετά: «Αγνωστον. Είχε τόσην επίδρασιν η είδησις αυτή ώστε το μέχρι προ μιας ώρας πειθαρχικόν, φιλοπάτρι, ενθουσιόντα στρατόν μετέτρεψε εις απειθάρχητον και αυθάδη. Αμέσως φωνές από όλες τις μεριές των καταυλισμών. “Απόλυσι! Απόλυσι! Πίσω. Απολυτήρια”. Αυτές τις φωνές άκουγε κανείς μέσα σε όλων τα στόματα».
Την επομένη επιστρέφουν ξανά στις θέσεις από τις οποίες ξεκίνησαν, στα πρώην βουλγαρικά χωριά του Εβρου. Οπου όμως παραμονεύουν οι κομιτατζήδες. Εκεί η μονάδα του Μαργαριτόπουλου θα ζήσει μια τραγική απώλεια: τον θάνατο ενός κληρωτού «εν καιρώ ειρήνης» υποτίθεται. Η νέα εξόρμηση προς την Τουρκία μπορεί να μην έγινε, μα εκείνο τον καιρό ο Ελληνας στρατιώτης κινδύνευε σχεδόν παντού. Η συνέχεια μεθαύριο.
