Με αφορμή τον θάνατο του Πάπα Φραγκίσκου θυμήθηκα τις προσπάθειες των Γάλλων και των Ιταλών κομμουνιστών, από τα μέσα της δεκαετίας του 1970, να ανοίξουν έναν διάλογο με την Καθολική Εκκλησία. Οι καιροί άλλαζαν, ο Ψυχρός Πόλεμος έδινε σταδιακά τη θέση του στην ύφεση που κατοχυρώθηκε θεσμικά με την Τελική Πράξη του Ελσίνκι (1.8.1975), ένα παράθυρο για τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την ειρήνη. Μέσα σ’ αυτό το περιβάλλον ο λεγόμενος ευρωκομμουνισμός είχε τη δυνατότητα να κάνει ένα άνοιγμα προς την Καθολική Εκκλησία, ώστε να γεφυρωθεί το χάσμα που υπήρχε στη βάση κυρίως της ιταλικής κοινωνίας και δευτερευόντως της γαλλικής, στην οποία η επιρροή της Εκκλησίας δεν ήταν τόσο σημαντική και για ιστορικούς λόγους. Στην Ισπανία η Αριστερά ήταν ακόμη στην παρανομία, αλλά εκεί οι γέφυρες είχαν κοπεί βίαια από την εποχή του ισπανικού εμφυλίου πολέμου. Το ένα στρατόπεδο είχε ξεκάθαρα αντικληρικά χαρακτηριστικά και το άλλο είχε στηρίξει αναφανδόν τον φρανκισμό. Αυτό το τραύμα στην Ισπανία ακόμη δεν έχει επουλωθεί.
Στο πλαίσιο αυτής της προσπάθειας των Ιταλών και των Γάλλων κομμουνιστών να συνομιλήσουν με τον Καθολικισμό έγιναν πολλές δημόσιες συζητήσεις με επιφανείς εκπροσώπους και των δύο πλευρών, γράφτηκαν άρθρα και βιβλία γι’ αυτό το ζήτημα και σήμερα μπορούμε να πούμε πως η προσπάθεια καρποφόρησε. Οι γωνίες λειάνθηκαν, σε βαθμό που ο ευρωκομμουνισμός, όλο και πιο πολύ, κρατούσε τις αποστάσεις του από τον σοβιετικό ολοκληρωτισμό και τον πόλεμο που δεχόταν η θρησκεία στα σοσιαλιστικά κράτη. Φυσικά, σε αυτόν τον διάλογο η κάθε πλευρά προσπαθούσε να σύρει την άλλη προς τις δικές της θέσεις, ώστε να βρεθούν σημεία σύγκλισης. Η Αριστερά τόνιζε τη φροντίδα που θα πρέπει να δείχνει η Εκκλησία προς τους φτωχούς και τους καταφρονεμένους και η Εκκλησία την ανάγκη των ανθρώπων να πιστέψουν σε μια ανώτερη δύναμη, όπως την ορίζει ο Καθολικισμός. Διάλογος παραγωγικός δεδομένων των πολιτικών συνθηκών, που ουδείς μπορούσε να προβλέψει πόσο σύντομα θα άλλαζαν.
Σ’ αυτές τις περιπτώσεις τη λύση τη δίνει πάντα η Ιστορία. Η κατάρρευση των σοσιαλιστικών καθεστώτων της Ανατολικής Ευρώπης έφερε και το τέλος αυτού του διαλόγου, καθώς τα κομμουνιστικά κόμματα της Δύσης έπαψαν να υπάρχουν, αν και η κριτική τους προς το σοβιετικό καθεστώς δικαιώθηκε. Σημαντικό ρόλο στην πτώση αυτών των καθεστώτων είχε ένας Πάπας. Ο Ιωάννης Παύλος Β΄, ο Πολωνός Κάρολ Βοϊτίλα, ο οποίος –μαζί με το συνδικάτο «Αλληλεγγύη»– άνοιξε μια χαραμάδα ελευθερίας στο κομμουνιστικό καθεστώς της Πολωνίας. Και στα ολοκληρωτικά καθεστώτα η χαραμάδα πολύ γρήγορα γίνεται οπή και μετά ρήγμα που σαρώνει τα πάντα.
Στο ειρωνικό, γεμάτο αλαζονεία, ερώτημα του Στάλιν «πόσες μεραρχίες έχει ο Πάπας;», την απάντηση έδωσε για μία ακόμη φορά η Ιστορία, τιμωρητικά. Οι επίγονοί του το διαπίστωσαν.
