Ο Ιωάννης Μαργαριτόπουλος βρίσκεται στη Χίο τον Σεπτέμβριο του 1922 όταν εκδίδεται διαταγή απόλυσης των κλάσεων «1911 μέχρι 1918 συμπεριλαμβανομένης», όπως γράφει στο «Με μια χαρά. Η στρατιωτική θητεία του Ιωάννη Μαργαριτόπουλου, Μικρά Ασία και Ελλάδα 1921-1924» (επιμ. Δημ. Παναγιωτόπουλου – Αλ. Μακρή, εκδ. Ο Μωβ Σκίουρος).
Είδαμε χθες σε τι αποκτηνωμένη κατάσταση βρίσκονταν οι βετεράνοι της διαλυμένης Στρατιάς Μικράς Ασίας στη Χίο. Διόλου τυχαία, τη διαταγή απόλυσης εκμεταλλεύθηκαν στρατιώτες άλλων κλάσεων: με μια… υπεύθυνη δήλωση, απολύονταν. Ο συγγραφέας έχει όμως μια καλή εξήγηση για αυτή την –εξωφρενική– καταστρατήγηση της διαταγής: «Το κάμαν υποθέτω για να φυγαδεύσουν τους στρατιώτας από τη Χίο φοβούμενοι ταραχάς».
Ο ίδιος ο Μαργαριτόπουλος φεύγει για τον Πειραιά στις 10 Σεπτεμβρίου. Το ταξίδι θα διαρκέσει 27 ώρες(!). Οταν φθάνει, συμμετέχει στη γενική αναδιοργάνωση της μονάδας του. «Είμαστε όμως ελεύθεροι και τα βράδυα περνούμε θαυμάσια στα κέντρα των Αθηνών, ξεκοκαλίζοντες τις μπαγκανότες (σ.σ. τουρκικά χαρτονομίσματα, προϊόντα πλιάτσικου από την υποχώρηση του Αυγούστου…) που μας έμειναν από τη Μικρασία».
Οταν γίνεται το κίνημα των Πλαστήρα, Γονατά και Φωκά, ο διοικητής της μεραρχίας όπου υπάγεται ο Μαργαριτόπουλος, ο Ανδρέας Καλλίνσκης-Ροΐδης, θέλει να τους επιτεθεί, καθώς αυτοί έρχονται από το Λαύριο προς την Αθήνα. Οι αξιωματικοί του όμως αντιδρούν έντονα, καθώς και οι οπλίτες: «Ολοι οι άνδρες γιουχαΐζουν το Μέραρχο και τον εξαναγκάζουν να παραιτηθή».
Σύντομα, η μονάδα του Μαργαριτόπουλου μεταφέρεται στη Δράμα. «Γνωρισθήκαμε με πολλά σπίτια και θα προτιμούσαμε να μείνουμε για πάντα στρατιώται στη Δράμα. Αλλά πού τέτοια τύχη. Στη Δράμα είμαστε όταν εδικάζετο η Κυβέρνησις Γούναρη και όταν ετυφεκίσθησαν».
Αρχές του 1923, μετακινούνται προς Ξάνθη και Αλεξανδρούπολη (την αποκαλεί ακόμα Δεδέαγατς, παρότι η ονομασία της πόλης είχε αλλάξει από το 1920) για να εγκατασταθούν σε ένα ορεινό χωριό, το Δερβέν, το οποίο είναι κυκλωμένο από κομιτατζήδες. Τότε, οι ελληνικές στρατιωτικές αρχές εκτοπίζουν περίπου 2.000 οικογένειες Βουλγάρων από τη Δυτική Θράκη στη Θεσσαλία, στην Πελοπόννησο και στο Αιγαίο «για την ασφάλεια των μετόπισθεν της Στρατιάς Θράκης», όπως σημειώνουν οι επιμελητές ιστορικοί Παναγιωτόπουλος και Μακρής. Οι περισσότεροι από αυτούς θα επιστρέψουν τον Οκτώβριο, αλλά τα σπίτια τους και τα χωράφια τους θα τα βρουν διαλυμένα, οπότε θα μεταναστεύσουν μαζικά στη Βουλγαρία.
Στην περιοχή αυτή θα συμβούν διάφορα, και εν πολλοίς άγνωστα, επεισόδια πολεμικής φύσης – ορισμένα με τραγική κατάληξη. Η Μικρά Ασία χάθηκε αλλά ο Ελληνας στρατιώτης συνέχιζε να βρίσκεται σε εμπόλεμη κατάσταση. Θα συνεχίσουμε την ερχόμενη εβδομάδα.
