Κάθε φορά που η κυβέρνηση ανακοινώνει οικονομικά μέτρα στήριξης των πολιτών συμβαίνει ένα παράδοξο: εκείνοι που παραδοσιακά θεωρούν τα χρήματα πανάκεια και κάθε τους αίτημα περιστρέφεται γύρω από αυτά, χωρίς η προέλευση των χρημάτων να τους απασχολεί (άλλωστε, αν μας λείπουν λεφτά μπορούμε να τυπώσουμε), βρίσκουν την οικονομική ενίσχυση πενιχρή και ασήμαντη. Δεν έχει σημασία που ό,τι πρόβλημα κι αν ανακύψει, εκείνοι σκαρφίζονται μόνο οικονομικές λύσεις· όταν η οικονομική βοήθεια καταφθάνει, τη σνομπάρουν. Δεν είναι ποτέ αρκετή, δεν είναι ποτέ ηθική, δεν είναι ποτέ στοχευμένη. Ακρη δεν βγαίνει. Από την άλλη υπάρχουν κι αυτοί που, ενώ φρίττουν με τις επιδοματικές πολιτικές γενικά, χάρηκαν ιδιαίτερα με τα (επιδοματικά) μέτρα που ανακοίνωσε αυτή την εβδομάδα η κυβέρνηση. Οταν η πολιτική απομειώνεται σε παιχνίδι ρόλων, το αποτέλεσμα είναι να μη βγάζουν νόημα ούτε τα ναι ούτε τα όχι.
Ελιτίστικη γκρίνια
Ακόμη και η μία επιστροφή ενοικίου τον χρόνο είναι μια σημαντική ελάφρυνση για εκείνους που το πληρώνουν, άσχετα αν το ενοίκιο εξακολουθεί να είναι δυσβάσταχτο τους υπόλοιπους μήνες· ακόμη και 250 ευρώ επιπλέον τον χρόνο είναι μια ευπρόσδεκτη βοήθεια για έναν χαμηλοσυνταξιούχο, κι ας μη λύνει το πρόβλημα επιβίωσής του. Το να θεωρείς ότι ένα μέτρο ενίσχυσης είναι απορριπτέο επειδή δεν συνιστά απόλυτη λύση του προβλήματος είναι σημάδι ελιτισμού που μπορεί να σημαίνει δύο πράγματα: είτε ότι δεν είχες ποτέ σου πρόβλημα και άρα δεν αντιλαμβάνεσαι ότι ελλείψει ικανοποίησης είναι καλή και η ανακούφιση, είτε ότι γνωρίζεις τι σημαίνει πρόβλημα κι απλώς δεν σε αφορούν αυτοί που το έχουν. Σε κάθε περίπτωση, αν τα μέτρα στήριξης Μητσοτάκη είναι ανεπαρκή ή εσφαλμένα, καλό θα ήταν η πολιτική αντιπρόταση να περιλαμβάνει άλλα (καλύτερα) μέτρα στήριξης, όχι γκρίνια και μηδενισμό. Αν ένα ενοίκιο από τα δώδεκα είναι ψίχουλα, οι αφορισμοί δεν είναι ούτε καν αυτά.
Στραβά μάτια
Το αδύνατο σημείο της οικονομικής ενίσχυσης δεν έχει να κάνει με το ύψος της ή με το αν απαλλάσσει τον πολίτη πλήρως από τις κακοτοπιές της ζωής του (αυτό είναι έτσι κι αλλιώς αδύνατο). Εχει να κάνει με το ότι αγνοεί τις βαθιές παθογένειες, για να ασχοληθεί με τις επιφανειακές εκδηλώσεις τους. Σε μια χώρα εκτεταμένης και κανονικοποιημένης απόκρυψης εισοδημάτων, πώς είναι δυνατόν να παρέχεται οικονομική βοήθεια με εισοδηματικά κριτήρια; Πόσο αξιόπιστο μπορεί να είναι το φίλτρο αυτό, όταν τόσο ευρείες πληθυσμιακές ομάδες δηλώνουν στην εφορία ένα κλάσμα μόνο απ’ όσα εισπράττουν από επαγγελματικές και άλλες δραστηριότητες; Θα γίνει αυτό που γίνεται πάντα: σε μεγάλο βαθμό, από τα μέτρα θα επωφεληθούν όσοι έχουν την πολυτέλεια να κερδοφορούν φοροδιαφεύγοντας, ενώ όσοι δεν έχουν άλλη επιλογή από το να δηλώνουν και το τελευταίο σεντ θα θεωρηθούν προνομιούχοι, χωρίς καν να είναι, και τελικά θα εξαιρεθούν από την κρατική ευεργεσία. Τα χρήματα φεύγουν από τους συνεπείς και επιστρέφουν, μεταξύ άλλων, στους πιο ασυνεπείς απ’ όλους.
Κατά φαντασίαν πίεση
Είναι άξιον απορίας, επιπλέον, πώς η κυβέρνηση ερμηνεύει το μέτρο της κρατικής επιδότησης ενοικίου ως εργαλείο πίεσης κατά των μαύρων συναλλαγών. Πώς ακριβώς θα επιτευχθεί αυτός ο στόχος; Η προοπτική επιστροφής χρημάτων στον ενοικιαστή, σύμφωνα με το δηλωθέν μίσθωμα, τον ενοικιαστή ευνοεί, όχι τον ιδιοκτήτη. Ο ιδιοκτήτης θα συνεχίσει να ζητάει μέρος του μισθώματος στο χέρι, γιατί αυτό είναι που τον συμφέρει. Είναι το υπολειπόμενο ποσό, εκείνο δηλαδή που ο ενοικιαστής θα μπορούσε να λάβει από το κράτος αν δήλωνε όλο το μίσθωμα, επαρκές κίνητρο για να απαιτήσει να δηλωθεί το πραγματικό ενοίκιο στην ΑΑΔΕ; Μπορεί. Δεν είναι κίνητρο όμως για τον εκμισθωτή, ο οποίος, για να αποφύγει τον φόρο, θα προτιμήσει να βρει βολικότερο μισθωτή ή ακόμη και να αφήσει την ιδιοκτησία του ξενοίκιαστη. Κατά ένα μέρος αυτό συμβαίνει ήδη: κατοικίες μένουν αναξιοποίητες για να μην «μπλέξουν» οι ιδιοκτήτες.
Βοήθεια και ρήξη
Πριν από τις βοηθητικές παρεμβάσεις θα έπρεπε να γίνουν παρεμβάσεις δομικού εξορθολογισμού: αν μας ενδιαφέρουν τα φθηνότερα ενοίκια και με δεδομένο ότι η οικονομία πάει, όπως ακούμε, τόσο καλά, πρέπει να μειωθεί η φορολογία των εισοδημάτων από ακίνητα, να προστατευθούν οι εκμισθωτές με άμεσο και αποτελεσματικό τρόπο από τους κακοπληρωτές, και να θωρακιστούν οι ενοικιαστές από την αυθαιρεσία των ιδιοκτητών, τις αισχροκερδείς συμφωνίες και τα ακατάλληλα ακίνητα (πιθανόν με την εφαρμογή πλαφόν, ανάλογα με την κατάσταση του μισθίου). Σε ό,τι αφορά το μαύρο χρήμα, η αντιμετώπιση της κακής πίστης με καλόπιστη κινητροδότηση μάλλον δεν έχει πιθανότητες επιτυχίας. Χρειάζονται περισσότερη τόλμη, ευρηματικότητα αλλά και διάθεση ρήξης: εφαρμογή ενός σύγχρονου και δικαιότερου μοντέλου φορολογίας και εισφοροδοσίας, ώστε τουλάχιστον όσοι εξωθούνται στο μαύρο χρήμα από τις δημοσιονομικές στρεβλώσεις να έχουν λιγότερους λόγους να παρανομούν, κι έπειτα μια αποφασιστική πολιτική πάταξης της φοροδιαφυγής από πάνω προς τα κάτω. Εναλλακτικά μπορούμε να μείνουμε στα ανώδυνα επιδόματα. Το πρόβλημα είναι ότι συνηθίζονται και κάποια στιγμή τελειώνουν.
