Οτι η Γηραιά Ηπειρος μεταβάλλεται, στην κυριολεξία, σε γηραιά, είναι διαπιστωμένο. Επανέρχεται διαρκώς το θέμα της γήρανσης του πληθυσμού και κάθε φορά τα δεδομένα είναι πιο δραματικά. Πριν από δύο μήνες, τα στοιχεία της Eurostat επισήμαναν την αύξηση της μέσης ηλικίας του πληθυσμού σε όλες, σχεδόν, τις χώρες της Ε.Ε. Και για να εστιάσουμε στη δική μας οξυμένη πραγματικότητα, το 2024 ο αριθμός των θανάτων των Ελλήνων πολιτών (125.423) ήταν υπερδιπλάσιος των γεννήσεων (62.624). Το χθεσινό ρεπορτάζ της «Κ» (της Τάνιας Γεωργιοπούλου) επισήμανε ακόμη έναν παράγοντα: την τελευταία 20ετία, περίπου 160.000 Ελληνες γεννήθηκαν σε χώρες εκτός Ελλάδας. Το 2024, ένας στους εννέα Ελληνες γεννήθηκε εκτός Ελλάδας. Μάλιστα και οι γεννήσεις αλλοδαπών τέκνων, από αλλοδαπούς πολίτες εντός Ελλάδας, βαίνουν μειούμενες.
Το brain drain δείχνει τα δόντια του. Ο πληθυσμός που έχει βρεθεί και παραμένει εκτός Ελλάδας είναι όχι μόνον σε παραγωγική, αλλά και σε αναπαραγωγική ηλικία. Τα νέα ζευγάρια που διαμένουν στο εξωτερικό αποφασίζουν πιο εύκολα να φέρουν στον κόσμο παιδιά όχι μόνον γιατί ζουν σε περιβάλλοντα μεγαλύτερης εργασιακής και οικονομικής ασφάλειας, αλλά και γιατί –πολύ βασικό– το σύστημα υποστήριξης της οικογένειας είναι καλύτερο.
Ο κύκλος της ζωής, η γέννηση και ο θάνατος, πέρα από τις υπαρξιακές / φιλοσοφικές σκέψεις που τροφοδοτεί, είναι και κάτι πολύ πρακτικό. Οι πολιτικές που εφαρμόζονται «τρέχουν» συνήθως πίσω από τα προβλήματα, αδύναμες να προηγηθούν προλαμβάνοντας τις εξελίξεις.
Το brain gain δεν «γυρίζει» σε brain regain από τον ένα χρόνο στον άλλο. Ούτε τα επιδόματα, που επηρεάζουν βραχυπρόθεσμα (αν όχι άπαξ) τα εισοδήματα, αποτελούν δέλεαρ. Και η επιστροφή όσων έφυγαν –αναμφίβολα μεγάλο κοινωνικο-οικονομικό κέρδος– δεν χαλαρώνει την πίεση των νεαρών ζευγαριών που μένουν στην Ελλάδα και αποφεύγουν ή διστάζουν να τεκνοποιήσουν. Οσο κι αν σπεύδουν ο παππούς και η γιαγιά να συνδράμουν ποικιλοτρόπως, η ευθύνη δεν μεταβιβάζεται (και δεν πρέπει), οι δυσκολίες παραμένουν.
Οταν λέμε ότι «το μέλλον είναι απρόβλεπτο», το δημογραφικό, πλέον, εξαιρείται. Σήμερα, το 23% των Ελλήνων είναι άνω των 65 ετών. Στα επόμενα 30 χρόνια θα φθάσουν στο 35%. Η Ελλάδα γκριζάρει. Ούτε τα εξελιγμένα λίφτινγκ ούτε τα ποικίλα επιδόματα δαμάζουν την υπογεννητικότητα· δηλαδή, τον χρόνο.
