Κρατώ μια έκδοση που επιμελήθηκαν δύο νέοι ιστορικοί, οι Δημήτρης Παναγιωτόπουλος και Αλέξανδρος Μακρής: «Με μια χαρά. Η στρατιωτική θητεία του Ιωάννη Μαργαριτόπουλου, Μικρά Ασία και Ελλάδα 1921-1924». Το βιβλίο μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ο μωβ σκίουρος.
Γεννημένος το 1902, ο Μαργαριτόπουλος σπουδάζει οικονομικά, στρατεύεται το 1921 και τον στέλνουν στη Μικρά Ασία. Στέκομαι στις σελίδες όπου περιγράφει την υποχώρηση του Αυγούστου του 1922. Στη Μαγνησία «οι Τούρκοι συν γυναιξί και τέκνοις πήραν το βουνό ψηλά φεύγοντες το ελληνικό σπαθί».
Ο Μαργαριτόπουλος πλιατσικολογεί ένα ρολογάδικο, το οποίο έχουν «εννοείται επισκεφθεί άλλοι πριν από μας αλλά πάμε με την ιδέα ότι κάτι θα ‘μενε και για μας. Μόλις μπήκαμε πρόφθασα και πήρα μια καδένα μπρούτζινη κι αυτή και να ένας φαντάρος νεκρός μπροστά στην πόρτα. Μια χανούμισσα είχε την καλοσύνη να του χαρίσει μια σφαίρα απ’ τ’ αντικρυνό παράθυρο».
Ο Μαργαριτόπουλος μας λέει ότι «κι αυτή δεν καλοπέρασε», αφήνοντας σαφείς υπαινιγμούς ομαδικού βιασμού: «Μπαίνουμε στο σπίτι καμιά δεκαριά και τι έγινε φαντάζεται κανείς»…
«Κάηκε και η Μαγνησία», γράφει μετά. «Από την όμορφη αυτή και πολυπληθή πόλι δεν έμεινε τίποτε σχεδόν».
Θυμάμαι ένα κλασικό ξένο βιβλίο που δεν έχει μεταφραστεί στα ελληνικά: «Ο Μεγάλος Πόλεμος και η Σύγχρονη Μνήμη» του Αμερικανού συγγραφέα Πολ Φάσελ (Paul Fussell), τραυματίας ο ίδιος του Β΄ Παγκοσμίου. «Μερικά τυπικά δυσάρεστα γεγονότα είναι αυτά», γράφει. «Οτι η ζωή είναι σύντομη και σχεδόν πάντα τελειώνει άσχημα. Οτι όταν βγαίνεις στον κόσμο δεν περνάει το δικό σου. Οτι αν πάρεις αυτό που θέλεις, αποδεικνύεται ότι δεν ήταν αυτό που ήθελες. Οτι κανένας δεν σε εκτιμά όσο εσύ τον εαυτό σου. Και ότι μια δυο γενιές από τώρα θα έχεις ξεχαστεί τελείως και ο κόσμος θα συνεχίσει σα να μην είχες υπάρξει ποτέ. Κάτι άλλο είναι ότι για να επιβιώσεις και να ευημερήσεις σε αυτό τον κόσμο θα πρέπει να κάνεις πράγματα εις βάρος κάποιου άλλου ή να ζήσεις πράγματα που δεν είναι ευχάριστα: όπως, για παράδειγμα, να οφείλεις τη ζωή σου στους αθώους που δολοφονήθηκαν σε αεροπορικούς βομβαρδισμούς στην Ευρώπη και στους τελικούς βομβαρδισμούς στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι. Και δεν είναι μόνον οι βομβαρδισμοί. Ενα ακόμα δυσάρεστο γεγονός είναι ότι είσαι ζωντανός επειδή κάποιοι εκ μέρους σου σκότωσαν κάποιους άλλους με σφαίρες, με οβίδες, με ξιφολόγχες ή μαχαίρια, αν όχι στη Γερμανία, στην Ιταλία ή την Ιαπωνία, τότε στην Κορέα ή στο Βιετνάμ. Εχεις συμβάλει στον φόνο και ευημερείς χάρη σε αυτόν και το γεγονός τούτο είναι πολύ δυσάρεστο για να το σκέφτεσαι γι’ αυτό και το κάνεις σπάνια».
Μαρτυρίες με σοκαριστική ειλικρίνεια, όπως αυτή του Μαργαριτόπουλου, είναι απαραίτητες για την κατανόηση των περασμένων και του κόσμου μας εν γένει. Αύριο, λοιπόν, η συνέχεια.
