Πριν από οκτώ χρόνια, την Κυριακή 16 Απριλίου του 2017, στη στήλη «Ο κύριος Γκρι» του κυριακάτικου ενθέτου της «Κ» «Τέχνες και Γράμματα», έγραφα: «Τι να σκέφτονταν άραγε όσοι βρίσκονταν μέσα στο εκκλησίασμα του Αγίου Νικολάου της Λειψίας τη Μεγάλη Παρασκευή του 1724, οπότε και δόθηκε η πρεμιέρα των “Κατά Ιωάννη Παθών” του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ; Το ερώτημα θέτει ο Αλεξ Ρος, μουσικοκριτικός στο περιοδικό The New Yorker, σε μια πρόσφατη ανάλυση πάνω στη μελέτη “Ο Μπαχ και ο Θεός” (έκδοση του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης), του καθηγητή Μάικλ Μάρισεν».
Μάλλον πάντως δεν ικανοποιήθηκε το κοινό. Σε μια μετέπειτα επεξεργασία του έργου, ο Μπαχ αφαιρεί το εισαγωγικό μέρος, το συγκλονιστικό, σπαρακτικό χορωδιακό «Herr, unser Herrscher». Σήμερα είναι αδύνατον να σκεφτεί ένας μουσικόφιλος τα συγκεκριμένα Πάθη χωρίς το «Herr, unser Herrscher».
«Στα “Κατά Ιωάννην Πάθη”, η τέχνη του Μπαχ ως προς την έκφραση του ιερού δέους αποκτά πρωτοφανείς διαστάσεις», γράφει ο Ρος. «Ειδικά το “Herr, unser Herrscher”, όπως σήμερα μπορεί δυνάμει να αποτυπώσει με σπάνια ακρίβεια την υπαρξιακή άβυσσο του άθεου ή του αγνωστικιστή, το κοσμικό “ιερό δέος” απέναντι στο μηδέν που τον περιμένει, έτσι και στα 1724, ακούγοντάς το, ο έτσι κι αλλιώς φοβισμένος πιστός της εποχής πρέπει να κλονιζόταν από αυτή την αγωνιώδη φαντασμαγορία εγχόρδων, φωνών και ξύλινων πνευστών».
«Herr, unser Herrscher»: το χορωδιακό μιλάει για τη δόξα του Υιού του Θεού. Παράξενο, στ’ αλήθεια! Ακούγοντάς το η σκέψη πηγαίνει αβίαστα στην εφιαλτική νύχτα της Γεθσημανής, όταν ο Ιησούς κραυγάζει «περίλυπός εστιν η ψυχή μου έως θανάτου», όπως επίσης στη δραματική αποστροφή του Πασκάλ «ο Ιησούς θ’ αγωνιά ίσαμε το τέλος του κόσμου: δεν πρέπει να κοιμηθούμε όλο τούτο το διάστημα!». Φράση για την οποία ο Ρώσος υπαρξιακός στοχαστής Λέων Σεστόφ έγραψε ολόκληρο –και απολύτως εμβληματικό– βιβλίο: «Η νύχτα της Γεθσημανής».
Το 2017 παρέθετα ένα απόσπασμα και από το «Τα Ευαγγέλια και η πίστη. Ο κίνδυνος της ψυχαναλυτικής ματιάς» της Φρανσουάζ Ντολτό (με Ζεράρ Σεβερέν, μτφρ. Ελ. Κούκη, εκδ. Εστία), όπου μιλάει για την κραυγή του Ιησού επάνω στον σταυρό: «Ετοιμοθάνατος, σε μια ύστατη προσπάθεια, με τον ήχο μιας μεγάλης κραυγής, (ο Ιησούς) βγάζει την πνοή που έχει έλθει από αλλού. (…) Κραυγή της ανάγκης, κραυγή της επιθυμίας, κραυγή της προδομένης αγάπης, κραυγή γιου ανθρώπου, κραυγή όλων των ανθρώπων. Στην κραυγή του, όλοι μπορούν να αναγνωρίσουν τον εαυτό τους».
Εάν αυτή η κραυγή ήταν μουσική, θα ήταν το «Herr, unser Herrscher» του Μπαχ. Ξανά η Ντολτό: «Αυτή η κραυγή του Ιησού, τη στιγμή που βρίσκεται εκτεθειμένος μεταξύ ουρανού και γης, έχει σκορπίσει στο χώρο. Αντηχεί πάντα».
