Ημουν εκκολαπτόμενος δημοσιογράφος όταν πήγα στη Βαρκελώνη για να γράψω την ιστορία της άσπονδης φιλίας του Βάργκας Λιόσα με τον Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες. Είχαν συγκατοικήσει στην ίδια πολυκατοικία και η θυρωρός μάς είχε πει ότι τσακώνονταν συνέχεια, αν και ήσαν φίλοι. Κάποτε είχαν πιαστεί στα χέρια. Είναι γνωστή η φωτογραφία του Μάρκες με το μάτι μαυρισμένο από τη γροθιά του Λιόσα – επεισόδιο που έγινε στο Μεξικό. Ο Λιόσα είχε ήδη πάρει τις αποστάσεις του από το καθεστώς του Κάστρο, στο οποίο ο Μάρκες παρέμεινε πιστός έως το τέλος της ζωής του. Η εφημερίδα η οποία με είχε στείλει στη Βαρκελώνη ήταν η γαλλική Liberation. Στα τέλη της δεκαετίας του ’70, η λατινοαμερικανική λογοτεχνική έκρηξη, το περίφημο boom, στη Γαλλία ήταν κυρίαρχη. Και, για να είμαστε δίκαιοι, ήσαν οι Γάλλοι που της άνοιξαν τον δρόμο για τη διεθνή ακτινοβολία της. Και για να είμαι ακόμη πιο δίκαιος, η λατινοαμερικανική έκρηξη ήταν το τελευταίο μεγάλο σκίρτημα της πεζογραφίας, μια δημιουργία η οποία είναι πρωτότυπη, ενίοτε δε και πειραματική, ενώ συγχρόνως μπορεί να γοητεύσει το μεγάλο κοινό. Το πιο εντυπωσιακό είναι ότι δεν πρόκειται για σχολή. Ο μαγικός ρεαλισμός του Μάρκες δεν έχει σχέση με τη γραφή του Λιόσα, όπως και κανείς από τους δύο δεν συγγενεύει με την εντελώς ιδιοσυγκρασιακή γραφή του Μπόρχες. Ο πλούτος της λογοτεχνικής έκφρασης σίγουρα οφείλεται όχι μόνο στην παράδοση που ξεκινάει από τον Θερβάντες, αλλά και στο μεγάλο βεληνεκές της ισπανικής γλώσσας στον σύγχρονο κόσμο.
Ο Λιόσα εκτός από απολαυστικός μυθιστοριογράφος υπήρξε δοκιμιογράφος, αλλά και πολιτικός. Ηταν υποψήφιος πρόεδρος της πατρίδας του, του Περού, το 1990 με την Κεντροδεξιά. Εχασε τις εκλογές, όμως παρέμεινε πιστός στον φιλελευθερισμό του. Από τον Σαρτρ της νεότητάς του είχε περάσει στον Πόπερ, στον Χάγιεκ και στον Μπερλίν. Φιλελεύθερος στη λατινική Αμερική; Εμείς εδώ, στον μυχό της Ανατολικής Μεσογείου, την ήπειρο την έχουμε ταυτίσει με τον Κάστρο, τον Γκεβάρα ή τον Αλιέντε. Σεβόμαστε και αγαπάμε συγγραφείς όπως ο Μπόρχες ή ο Σάμπατο και δεν αναρωτιόμαστε για ποιον λόγο έδωσαν εκείνη την περίφημη χειραψία στον Βιντέλα που, αν δεν κάνω λάθος, στοίχισε στον Μπόρχες το Νομπέλ. Απονεμήθηκε όμως στον Μάρκες και στον Λιόσα. Θα ήθελα να μπορούσα να μιλήσω για τα μυθιστορήματά του, από το σχεδόν αυτοβιογραφικό «Η θεία Χούλια και ο γραφιάς» έως το τελευταίο του που διάβασα, «Ο παράδεισος στην άλλη γωνία»· μια συναρπαστική μυθιστορηματική βιογραφία του Πολ Γκογκέν. Ο Λιόσα είναι ένας από τους συγγραφείς που τόνωσαν, ή, μάλλον, ανέταξαν την κατάπτωση ενός τρόπου έκφρασης που κυριάρχησε στη συνείδηση του δυτικού πολιτισμού, το μυθιστόρημα. Η ανυπαρξία διαδοχής είναι ένα από τα συμπτώματα της πολιτισμικής μας κόπωσης.
