Η μεγάλη επανάσταση της ψυχανάλυσης στις αρχές του 20ού αιώνα ήταν η έννοια του ασυνείδητου. Ασυνείδητο σημαίνει ότι οι περισσότερες από τις πράξεις μας, τις επιλογές, τις αποφάσεις και τις ροπές μας νομίζουμε πως είναι συνειδητές. Κάτι άλλο, όμως, φαίνεται να τις έχει σκεφτεί πριν από εμάς. Κάτι που βρίσκεται στα ριζώματα, ανεξίτηλη ψυχική εγγραφή, πυρωμένη σφραγίδα που δεν κρυώνει ποτέ παρά μόνο με τον ίδιο τον θάνατό μας.
(Η λαϊκή σοφία το είχε πιάσει μια χαρά: «Πρώτα βγαίνει η ψυχή και μετά το χούι», λέμε. Αυτό το –πανίσχυρο– «χούι» θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι το ασυνείδητο.)
Εχουν περάσει εκατό χρόνια από τον καιρό που η ψυχανάλυση εισήγαγε την έννοια του ασυνείδητου και πάρα πολύς κόσμος δυσκολεύεται να αποδεχθεί ότι μπορεί να πράττει και να μιλάει με βάση όσα του υπαγορεύει το ασυνείδητό του. Ολοι θέλουμε, με διαβαθμίσεις, να νιώθουμε ότι έχουμε έλεγχο της εικόνας μας, του εαυτού μας της ζωής μας εντέλει (ενίοτε και των άλλων γύρω μας…). Εννοείται πως η αποτυχία σε αυτό είναι εξασφαλισμένη.
Στο βιβλίο της «Καρλ Γκούσταβ Γιουνγκ. Οι βασικές αρχές» από τις εκδόσεις Πεδίο (μτφρ.: Νίκος Βουλαλάς) η «γιουνγκιανή» αναλύτρια Ρουθ Ουίλιαμς γράφει πως παρότι το ασυνείδητο είναι κάτι αινιγματικό και αόρατο, «μπορεί να γίνει αντιληπτό», όπως ο άνεμος ή η βαρύτητα. «Κατά τον ίδιο τρόπο, μπορούμε να συμπεράνουμε την παρουσία του ασυνείδητου από τις “παραπραξίες”, που συνήθως αποκαλούνται φροϊδικά ολισθήματα, ή με την ανάλυση των ονείρων, την κατεξοχήν εκδήλωση των ασυνείδητων διεργασιών».
(Φαίνεται πως το ασυνείδητο είναι, παραδόξως, το τίμημα της συνείδησης. Για τα ζώα δεν τίθεται ζήτημα ασυνείδητου – έχουν το ένστικτο.)
Η Ουίλιαμς γράφει κάτι ενδιαφέρον: «Πολλά πράγματα πρέπει να παραμένουν ασυνείδητα, αλλιώς θα κατακλυζόμασταν από ένα συνονθύλευμα δεδομένων». Στη συνέχεια παραθέτει ένα απόσπασμα του Γιουνγκ: «Το ασυνείδητο αναπαριστά μια εξαιρετικά ρευστή κατάσταση πραγμάτων: όλα όσα γνωρίζω αλλά δεν σκέφτομαι τη δεδομένη στιγμή· όλα εκείνα για τα οποία είχα κάποτε επίγνωση αλλά τώρα έχω ξεχάσει· όλα όσα αντιλαμβάνομαι με τις αισθήσεις μου αλλά δεν καταγράφονται από τον συνειδητό νου μου· όλα όσα, ακούσια και χωρίς να τους δίνω σημασία, αισθάνομαι, σκέφτομαι, θυμάμαι, θέλω να κάνω· όλα τα μελλοντικά πράγματα που διαμορφώνονται μέσα μου και κάποια στιγμή θα έρθουν στο συνειδέναι· όλα αυτά είναι το περιεχόμενο του ασυνείδητου».
Το 1946, ο Γιουνγκ εισήγαγε την έννοια του «ψυχοειδούς ασυνείδητου», συνδέοντάς το με την ιδέα «ενός κόσμου» (unus mundus), «όπου τα πάντα συνδέονται σε ένα αδιόρατο επίπεδο, που μπορεί αρχικά να φαίνεται παράλογο»: π.χ., τηλεφωνείς σε κάποιον την ίδια στιγμή που σε καλεί κι εκείνος. «Οπως τα καλώδια της τηλεφωνίας –ή τα κύματα των ασύρματων δικτύων– μας συνδέουν όλους οποιαδήποτε και αν είναι η φυσική μας απόσταση, έτσι και ο “ένας κόσμος” μάς συνδέει αδιόρατα». Η συνέχεια όμως αύριο.
