Αν κάποτε τελείωνε ο κόσμος, αν έπρεπε να δούμε την τελευταία σκηνή του ανθρώπινου πολιτισμού, ποιο σκηνικό θα επιλέγαμε; Δεν θα ήταν αντάξιο της περιπέτειας αυτών των ευφυών διπόδων να τα δούμε να εκπνέουν στον ίσκιο ενός από τα μεγαλύτερα επιτεύγματά τους; Δεν θα ταίριαζε η ανθρωπότητα να τελειώσει μέσα στη θαλπωρή Παρθενώνα;
Δεν ξέρουμε αν το είχε σκεφτεί έτσι ο Γιώργος Λάνθιμος. Ξέρουμε μόνο όσα άφησε να δημοσιοποιηθούν το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, που εξέτασε το αίτημα του σκηνοθέτη για γυρίσματα στην Ακρόπολη. Και το αίτημα απορρίφθηκε και η σεναριακή σύλληψη διέρρευσε. Ο Λάνθιμος ήθελε, λέει, να σπείρει πτώματα στον Ιερό Βράχο και να αμολήσει τρεις γάτες να ακροπατούν ανάμεσά τους, σαν αγέρωχες ενσαρκώσεις της συνέχειας της ζωής σε ένα μετα-ανθρώπινο κόσμο. Πού είναι η ιεροσυλία; Είναι μια επίδειξη εσχατολογίας πιο βέβηλη από μια επίδειξη μόδας; Είναι για το μνημείο πιο ανώδυνη η αγοραία ελαφρότητα, απ’ ό,τι ένα σινεμά που ρισκάρει με την περισπούδαστη φάρσα;
Ενα σεβάσμιο μέλος του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου απάντησε ότι η προτεινόμενη σκηνή «έρχεται σε αντίθεση με τα διαχρονικά μηνύματα του Παρθενώνα», «ένα από τα οποία συνδέεται με την αιωνιότητα». Τι πρέπει να καταλάβει κανείς από αυτή τη διακήρυξη; Οτι το μνημείο, ως αποκρυστάλλωση της αιωνιότητας, θα μολυνόταν από τη φευγαλέα εικόνα της θνητότητας; Οτι η εγγενής του αιωνιότητα είναι τόσο ευάλωτη, ώστε να μην επιδέχεται δοκιμές ανανέωσης των «διαχρονικών» του «μηνυμάτων»;
Είναι τόσο ευάλωτο το μνημείο, ώστε να το απειλεί μια φευγαλέα σκηνή;
Πρόκειται, φυσικά, για επιλογή που όσο κι αν επικαλείται τη μαρμάρινη αρχαιότητα του μνημείου, βασίζεται στην αυθαίρετη αισθητική κρίση της στιγμής. Το ΚΑΣ διαμορφώνει επισήμως το κρατικό γούστο. Το εκφράζει και το επιβάλλει κανονιστικά. Αλλά η αξία της κρίσης των αρχαιοφυλάκων δεν είναι βαθύτερη από τα ψυχανεμίσματα ενός «κιουρέιτορ». Κιουρέιτορς εξοπλισμένοι με κρατική εξουσία.
Μια άλλη αισθητική θα μπορούσε να έχει συλλάβει τη «διαχρονικότητα» ως ανοικτότητα του μνημείου: Ως δυνατότητά του να ανοίγεται στα ρεύματα του παρόντος, χωρίς τη φοβία ότι θα του προκαλέσει βλάβη ακόμη και μια καλλιτεχνική ανορθογραφία.
Το γεγονός ότι ο αιτών την εικαζόμενη ανορθογραφία είναι ένας Ελληνας δημιουργός που έχει κερδίσει παγκόσμια φήμη, χωρίς η τέχνη του να έχει χρεία «εθνικών» ερεισμάτων –επιδοτήσεων, δημοσίων σχέσεων, μικροδιαπλοκών– θα μπορούσε να είναι μια διαφωτιστική υποσημείωση στην αντιπαράθεση. Ο σύγχρονος ελληνικός πολιτισμός, που δεν εγείρει αξιώσεις ελληνικότητας, δεν χωράει, σύμφωνα με το ΚΑΣ, στη «διαχρονικότητα» του αρχαίου. Δεν επιτρέπεται να έρθει μαζί του σε λοιμώδη συνομιλία.
Κρίμα, γιατί οι γάτες είναι καθαρά ζώα. Θα φρόντιζε η παραγωγή να είναι καθαρά και τα πτώματα.
